Di sản Tràng An: Động lực trung tâm cho mô hình phát triển đô thị di sản

Theo báo Tin tức, sau 12 năm, Tràng An không chỉ giữ vững vị thế là di sản thế giới hỗn hợp duy nhất tại Đông Nam Á, mà còn trở thành hình mẫu tiêu biểu cho sự hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển du lịch và nâng cao sinh kế cộng đồng.

Sở hữu đồng thời những giá trị nổi bật về tự nhiên và văn hóa, Tràng An được xem là một trong những điểm đến đặc biệt nhất của Việt Nam. Nơi đây hội tụ cảnh quan núi đá vôi kỳ vĩ, hệ thống hang động xuyên thủy, sông nước uốn lượn cùng chiều sâu lịch sử kéo dài hàng chục nghìn năm. 

Hơn một thập kỷ kể từ khi được UNESCO công nhận, Tràng An đã góp phần quan trọng làm thay đổi diện mạo du lịch Ninh Bình. Nếu năm 2014, toàn tỉnh đón khoảng 4,3 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 940 tỷ đồng, thì đến năm 2024, lượng khách đã tăng lên 8,7 triệu lượt, doanh thu vượt 9.170 tỷ đồng. Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu bước tăng trưởng mạnh mẽ khi Ninh Bình đón hơn 19,4 triệu lượt khách, trong đó riêng Tràng An tiếp đón hơn 6 triệu lượt. Doanh thu du lịch toàn tỉnh đạt 21.278 tỷ đồng, tăng 26,7% so với năm trước.

Những con số này cho thấy du lịch Ninh Bình không chỉ phát triển về quy mô mà còn đang chuyển dịch theo hướng nâng cao chất lượng. Giai đoạn 2020–2025, tốc độ tăng trưởng doanh thu du lịch bình quân đạt gần 36% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng lượng khách. 

Từ một vùng đất giàu tiềm năng, Ninh Bình hiện đã vươn lên trở thành một trong 10 địa phương dẫn đầu cả nước về doanh thu du lịch. Tỉnh cũng từng được vinh danh trong nhóm điểm đến thân thiện nhất thế giới năm 2023 và lọt Top 10 trải nghiệm tốt nhất toàn cầu năm 2024. Trong thành công chung ấy, Quần thể danh thắng Tràng An giữ vai trò trụ cột, vừa là biểu tượng du lịch, vừa là động lực cho chiến lược phát triển kinh tế xanh và bền vững của địa phương.

Tuy nhiên, vị thế di sản thế giới cũng đặt Tràng An trước nhiều thách thức. Việc phát triển du lịch phải luôn đi cùng yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt, bảo vệ cảnh quan, hệ sinh thái, giá trị khảo cổ và đời sống văn hóa bản địa. Đây là bài toán không đơn giản, nhất là trong bối cảnh lượng khách ngày càng tăng và nhu cầu phát triển hạ tầng, dịch vụ ngày càng lớn.

Đáng chú ý, di sản hiện mới khai thác chưa đến 0,5% tổng giá trị tiềm năng. Điều này mở ra dư địa phát triển rất lớn, nhưng cũng đòi hỏi mô hình quản lý thông minh, thận trọng và bền vững hơn trong tương lai.

Đến tháng 8/2025, “Văn kiện Tràng An” được thông qua tại hội thảo khoa học quốc tế tổ chức ở Ninh Bình, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước. Văn kiện nhấn mạnh cam kết hành động vì một Tràng An trường tồn, sáng tạo và tiên phong; đồng thời khẳng định việc lồng ghép di sản vào quy hoạch và chiến lược phát triển cấp tỉnh, cấp quốc gia là hướng đi cần thiết để Tràng An trở thành mô hình tham chiếu quốc tế về kinh tế di sản và du lịch bền vững.

Theo Quy hoạch tỉnh Ninh Bình thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, địa phương xác định phát triển theo hướng xanh, bền vững và hài hòa, lấy du lịch cùng công nghiệp văn hóa làm mũi nhọn. Mục tiêu đến năm 2030, Ninh Bình phấn đấu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với đặc trưng là “Đô thị di sản thiên niên kỷ” và thành phố sáng tạo. Trong định hướng đó, Tràng An được đặt ở vị trí trung tâm: vừa là động lực phát triển lâu dài, vừa là di sản cần được bảo vệ nghiêm ngặt cho các thế hệ sau.

Vẻ đẹp của Tràng An trước hết đến từ thiên nhiên kỳ vĩ. Các nhà địa chất quốc tế đánh giá khối đá vôi Tràng An là một trong những cảnh quan tháp karst nhiệt đới đẹp bậc nhất thế giới, được ví như “bảo tàng địa chất ngoài trời” hình thành từ hơn 250 triệu năm trước. Những dãy núi đá vôi, hang động, thềm mài mòn, ngấn sóng biển cổ và hệ thống sông ngầm đã tạo nên một bức tranh địa mạo độc đáo, phản ánh quá trình biến đổi lâu dài của trái đất.