Thanh Hóa khai quật khảo cổ đền thờ Nguyễn Văn Nghi, làm rõ giá trị “Thành nhà Hồ thứ hai” xứ Thanh

Theo báo Văn Hóa, đây là hoạt động quan trọng nhằm bổ sung tư liệu khoa học, làm rõ hơn giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc của một trong những di tích cấp quốc gia có quy mô và cấu trúc đặc biệt trên địa bàn tỉnh.

Theo quyết định được phê duyệt, dự án do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa làm chủ đầu tư, thực hiện tại khu vực bảo vệ cấp I của di tích. Diện tích khai quật khảo cổ khoảng 1.800m², thời gian triển khai từ năm 2025 đến năm 2027. 

Trong tổng kinh phí thực hiện, hơn 7,5 tỉ đồng được dành cho công tác khai quật khảo cổ. Phần còn lại phục vụ các hạng mục quản lý dự án, tư vấn chuyên môn, giám sát khảo cổ, kiểm toán và các chi phí liên quan. Việc đầu tư khai quật quy mô bài bản được kỳ vọng sẽ giúp các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở khoa học để xác định rõ phạm vi, quy mô, cấu trúc và các yếu tố liên quan đến di tích.

Đền thờ Nguyễn Văn Nghi là một trong những di tích lịch sử - văn hóa có giá trị đặc biệt của Thanh Hóa. Khu di tích tọa lạc tại xã Đông Thanh, huyện Đông Sơn trước đây, nay thuộc phường Đông Tiến. Công trình được xây dựng vào năm 1617, dưới niên hiệu Hoàng Định thứ 18, đời vua Lê Kính Tông, để thờ Thái phó Nguyễn Văn Nghi – một đại thần nổi tiếng dưới triều Lê Trung Hưng.

Nguyễn Văn Nghi được biết đến là bậc danh thần có nhiều đóng góp quan trọng đối với triều đình nhà Lê. Ông từng truyền dạy kiến thức cho hai vị vua Lê Anh Tông và Lê Thế Tông, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, văn hóa của triều đại. 

Trải qua hơn bốn thế kỷ tồn tại, di tích vẫn giữ được nhiều giá trị nổi bật về kiến trúc nghệ thuật. Khu đền có diện tích hơn 26.000m², gây ấn tượng bởi quy mô bề thế và lối kiến trúc độc đáo hiếm thấy. Điểm đặc biệt nhất của di tích là hệ thống hai vòng thành khép kín, gồm thành đất ở phía ngoài và thành đá ở phía trong. Cấu trúc này tạo nên diện mạo riêng biệt, khác với nhiều công trình thờ tự truyền thống khác tại Thanh Hóa.

Theo các nhà nghiên cứu, hệ thống thành bao quanh đền thờ Nguyễn Văn Nghi có nhiều nét tương đồng với Di sản Văn hóa thế giới Thành nhà Hồ ở xã Tây Đô. Cũng bởi vậy, di tích này thường được ví như “Thành nhà Hồ thứ hai” của xứ Thanh. Cách gọi ấy không chỉ gợi lên sự độc đáo về kiến trúc mà còn cho thấy giá trị nghiên cứu đặc biệt của công trình trong dòng chảy lịch sử, văn hóa và nghệ thuật kiến trúc địa phương.

Việc khai quật khảo cổ tại khu vực bảo vệ cấp I của di tích sẽ góp phần làm rõ thêm những lớp giá trị còn ẩn dưới lòng đất. Các phát hiện, nếu có, sẽ giúp bổ sung tư liệu về quá trình hình thành, biến đổi, quy mô xây dựng, kỹ thuật kiến trúc và mối liên hệ của di tích với bối cảnh lịch sử thời Lê Trung Hưng. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phục vụ công tác bảo tồn, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di sản theo đúng quy định.

Ở góc độ du lịch, dự án khai quật khảo cổ đền thờ Nguyễn Văn Nghi mở ra thêm cơ hội để Thanh Hóa phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử gắn với nghiên cứu di sản. Bên cạnh những điểm đến quen thuộc như Thành nhà Hồ, Lam Kinh hay các di tích gắn với triều đại phong kiến Việt Nam, đền thờ Nguyễn Văn Nghi có tiềm năng trở thành điểm dừng chân hấp dẫn cho du khách yêu thích tìm hiểu lịch sử, kiến trúc cổ và văn hóa xứ Thanh.

Năm 1990, đền thờ Nguyễn Văn Nghi được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Sau hơn 30 năm được công nhận, việc triển khai khai quật khảo cổ tổng thể cho thấy nỗ lực của Thanh Hóa trong việc bảo tồn có chiều sâu, tiếp cận di sản bằng cơ sở khoa học và từng bước đưa những giá trị lịch sử lâu đời đến gần hơn với cộng đồng, du khách.