Hàng loại di sản vô giá của Trung Quốc trước nguy cơ bị tàn phá do nắng nóng kéo dài

Theo Znews, liên tiếp trong thời gian qua, cơ quan khí tượng Trung Quốc phải phát đi các cảnh báo đỏ và cam khi nhiệt độ tại nhiều địa phương liên tục vượt ngưỡng. Bên cạnh những tác động trực tiếp đến đời sống dân sinh, nắng nóng kéo dài đang đẩy vô số di sản văn hóa vào tiến trình xuống cấp nhanh chóng.

Tại tỉnh Sơn Tây, Cung Vĩnh Lạc (Yongle Palace) — kiệt tác kiến trúc được xây dựng từ thời nhà Nguyên (1271–1368) — đang chịu áp lực lớn từ biến đổi khí hậu. Với hơn 20 năm gắn bó tại đây, chuyên gia bảo tồn Bạch Vĩnh Cần nhận định, công tác bảo vệ không thể thụ động chờ di tích hư hỏng mới tôn tạo, mà phải chủ động nhận diện các biến đổi vi khí hậu nhỏ nhất để ngăn chặn hiểm họa trước khi mọi tổn thất trở nên không thể đảo ngược.

Giới phân tích cảnh báo, nguy cơ tàn phá không chỉ đến từ nhiệt độ cao đơn thuần, mà là sự cộng hưởng nguy hại giữa nắng nóng, độ ẩm cao và sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm:

• Nhiệt độ cao: Đẩy nhanh quá trình lão hóa lớp màu, khiến chất kết dính di sản bị giòn và dễ gãy vỡ.
• Đoạn chênh lệch độ ẩm: Tạo điều kiện lý tưởng cho nấm mốc xâm nhập, tích tụ kết tinh muối khoáng gây bong tróc bề mặt tranh.
• Co giãn nhiệt liên tục: Khiến kết cấu các lớp vật liệu rạn nứt, đe dọa sự tồn vong dài lâu của di tích.

Ông Bạch Vĩnh Cần nhấn mạnh, bảo vệ bích họa không thể tách rời việc gia cố toàn bộ hệ thống mái, tường và khung gỗ nâng đỡ. Mọi can thiệp tu bổ bắt buộc phải dựa trên cơ sở nghiên cứu khoa học nghiêm ngặt và tuân thủ nguyên tắc "can thiệp tối thiểu" nhằm bảo lưu tối đa giá trị lịch sử nguyên bản.

Thách thức đối với di sản Sơn Tây càng trở nên gay gắt khi lượng khách tham quan tăng đột biến. Theo ông Chu Tuyết Dĩnh, Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc phương Đông (Đại học Nam Kinh), hiệu ứng lan tỏa từ trò chơi điện tử đình đám Black Myth: Wukong đã tạo nên đợt bùng nổ du khách đổ về trải nghiệm các di tích cổ, trong đó có Cung Vĩnh Lạc.

Mặc dù sự quan tâm của công chúng là tín hiệu tích cực cho di sản, nhưng đây lại là bài toán khó cho công tác bảo vệ. "Nếu hôm nay chúng ta chỉ thưởng ngoạn vẻ đẹp của các bức bích họa mà lãng quên nhiệm vụ bảo tồn, thì nửa thế kỷ hay một thế kỷ nữa, con cháu sẽ còn lại gì khi sắc màu hoài niệm đã phai mờ hoàn toàn?", ông Dĩnh trăn trở.

Không riêng các bích họa trong râm mát, quần thể Tượng đá Đại Túc (Dazu Rock Carvings) tại Trùng Khánh — di sản nằm hoàn toàn ngoài trời — còn chịu tác động trực tiếp và tàn khốc hơn từ thiên nhiên.

Chuyên gia Trần Huệ Lệ thuộc Học viện Nghiên cứu tượng đá Đại Túc cho biết, các đợt nắng nóng gay gắt kéo dài làm giãn nở và mở rộng các vết nứt lòng đá. Ngay sau đó, những đợt mưa lớn kèm gió giật sẽ xói mòn bề mặt, thậm chí làm bóc tách hoặc gãy đổ từng phần đá nguyên khối.

Để giảm thiểu tổn thất, lực lượng chuyên trách phải liên tục ứng trực kiểm tra, lập tức gia cố các điểm nguy cơ và triển khai hệ thống mái che, hành lang bảo vệ nhằm hạn chế tối đa tác động trực tiếp của nắng mưa.

Đối với các nhà bảo tồn, giữ gìn di sản chưa bao giờ là cuộc chiến ngắn hạn. Đằng sau mỗi pho tượng đá còn nguyên vẹn hay từng mảng màu bích họa vẹn toàn qua hàng thế kỷ là hành trình gìn giữ thầm lặng, bền bỉ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.