Việt Nam có một “trường đại học” gần 1.000 năm tuổi, từng đón nhiều lãnh đạo quốc tế

Với bề dày lịch sử gần một thiên niên kỷ, nơi đây được xem là biểu tượng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và nền văn hiến lâu đời của dân tộc.

Ngày 26/5/2025, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cùng phu nhân đã tới tham quan Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Tại Khuê Văn Các, công trình được xem là biểu tượng của Thủ đô Hà Nội, Tổng Bí thư Tô Lâm đã giới thiệu với Tổng thống Pháp về lịch sử, kiến trúc và ý nghĩa đặc biệt của quần thể di tích này. Trong khuôn viên di tích, Tổng thống Pháp và phu nhân đã thưởng thức chương trình Nhã nhạc cung đình Huế, thực hiện nghi lễ đánh trống Sấm và tham quan triển lãm ảnh về các dấu mốc quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Pháp.

Tại đây, ông Emmanuel Macron bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với nền văn hiến, văn hóa, giáo dục và truyền thống hiếu học của người Việt. Những giá trị ấy được gìn giữ rõ nét qua từng lớp kiến trúc, từng tấm bia Tiến sĩ và không gian học thuật cổ kính của Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Không chỉ đón Tổng thống Pháp, ngày 8/6/2026, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục là điểm dừng chân của các Phu nhân lãnh đạo cấp cao Lào, Campuchia và Thái Lan trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. Đoàn gồm bà Đào Thị Bích Thủy - Phu nhân Thủ tướng Lê Minh Hưng, bà Vandara Siphandone - Phu nhân Thủ tướng Lào, bà Pich Chamony - Phu nhân Thủ tướng Campuchia và bà Thananon Niramit - Phu nhân Thủ tướng Thái Lan. Trong chương trình tham quan, các Phu nhân đã nghe giới thiệu về lịch sử hình thành, kiến trúc và những giá trị nổi bật của khu di tích quốc gia đặc biệt này.

Văn Miếu được xây dựng năm 1070 dưới triều vua Lý Thánh Tông, là nơi thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết Nho học. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho xây dựng Quốc Tử Giám, cơ sở giáo dục bậc cao đầu tiên của đất nước. Đây là nơi đào tạo nhân tài phục vụ triều đình phong kiến, đồng thời thể hiện tinh thần trọng học, trọng hiền tài của các triều đại Việt Nam.

Trải qua nhiều thế kỷ, Quốc Tử Giám đã bồi dưỡng nhiều danh nhân, học giả có đóng góp quan trọng cho đất nước. Khu Nhà Thái Học ngày nay chính là vị trí của Quốc Tử Giám xưa, nơi các giám sinh từng học tập, bình văn và nghiên cứu kinh điển. Vì vậy, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng của Hà Nội, mà còn là biểu tượng sống động của nền giáo dục khoa bảng Việt Nam.

Nằm trên diện tích khoảng 55.000 m2 ở phía Nam Hoàng thành Thăng Long, khu di tích được chia thành 5 khu vực với hệ thống kiến trúc đặc sắc như cổng Văn Miếu, Đại Trung Môn, Khuê Văn Các, khu bia Tiến sĩ và Nhà Thái Học. Trong đó, Khuê Văn Các là công trình nổi bật bậc nhất, được xây dựng năm 1805 với kiến trúc gỗ độc đáo, lấy cảm hứng từ sao Khuê - ngôi sao tượng trưng cho văn chương và tri thức. Năm 1997, công trình này được lựa chọn làm biểu tượng chính thức của Thủ đô Hà Nội.

Một trong những giá trị đặc biệt nhất tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám là hệ thống 82 bia Tiến sĩ đặt trên lưng rùa đá, ghi danh những người đỗ đại khoa qua các kỳ thi từ năm 1442 đến năm 1779, với tổng cộng 1.305 vị được lưu danh. Không chỉ có giá trị lịch sử, hệ thống bia còn thể hiện tinh thần tôn vinh nhân tài và truyền thống trọng tri thức của dân tộc. Với giá trị nổi bật về tư liệu, 82 bia Tiến sĩ đã được UNESCO ghi danh vào Danh mục Di sản Tư liệu Thế giới.

Ngày nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám vẫn giữ vai trò đặc biệt trong đời sống văn hóa Hà Nội. Mỗi mùa thi, đặc biệt trước kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 hay kỳ thi tốt nghiệp THPT, hàng chục nghìn học sinh và phụ huynh tìm đến đây để dâng hương, xin chữ, cầu may mắn và tiếp thêm động lực trước những cột mốc quan trọng. Hình ảnh sĩ tử chụp ảnh bên bia Tiến sĩ, thành kính dâng lễ hay nhận lời chúc đỗ đạt đã trở thành nét quen thuộc của Thủ đô mỗi dịp tháng 5, tháng 6.

Đầu tháng 6 vừa qua, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục thu hút sự chú ý với Lễ hội Xoài Đăng khoa 2026. Theo Ban Quản lý Di tích, lễ hội diễn ra trong hai ngày 6 và 7/6 tại khu vực Vườn bia Tiến sĩ. Những trái xoài chín được thu hoạch ngay trong khuôn viên di tích được dâng lên các bậc Tiên Thánh, Tiên Hiền trước khi trao tặng cho các sĩ tử như lời chúc học hành tấn tới, thi cử hanh thông.

Lễ hội năm nay càng thêm ý nghĩa khi diễn ra đúng dịp kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám. Giữa không gian lưu giữ tên tuổi những bậc hiền tài suốt nhiều thế kỷ, những trái xoài “Đăng khoa” trở thành món quà tinh thần đặc biệt, kết nối di sản gần nghìn năm tuổi với thế hệ học sinh hôm nay. Qua đó, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của một biểu tượng văn hóa, giáo dục và du lịch đặc biệt giữa lòng Hà Nội.