Lễ chùa đầu năm tại Tháp Bà Ponagar: Kinh nghiệm tránh đông đúc dịp Tết

Năm 2012, lễ hội Tháp Bà Ponagar chính thức được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị lịch sử – tâm linh đặc biệt của lễ hội này. Cùng Crystal Bay lưu lại những kinh nghiệm cần biết khi đi lễ chùa đầu năm, để mỗi chuyến hành hương không chỉ trọn vẹn về nghi lễ mà còn an yên trong tâm hồn.

Nguồn gốc tên gọi lễ hội Tháp Bà Ponagar Nha Trang

Là một trong những lễ hội mang đậm màu sắc tôn giáo – tín ngưỡng lớn nhất tại Nha Trang, lễ hội Tháp Bà Ponagar còn được biết đến với những tên gọi quen thuộc như lễ hội Thiên Y A Na Thánh Mẫu hay lễ vía Bà. Lễ hội được tổ chức hằng năm tại quần thể Tháp Bà Ponagar, diễn ra từ ngày 20 đến 23 tháng 3 âm lịch, thu hút đông đảo cộng đồng người Kinh, Chăm, Raglai cùng nhiều tộc người khác đến từ khu vực miền Trung và Tây Nguyên.

Gắn bó mật thiết với tín ngưỡng thờ Mẫu lâu đời của người Việt, lễ hội nhằm tôn vinh và tưởng niệm Mẹ Ponagar – vị nữ thần được người Chăm tôn kính là “mẹ xứ sở”. Theo truyền thuyết, bà là người đã truyền dạy cho cư dân cách trồng lúa, chăn nuôi, dệt vải và xây dựng cuộc sống no đủ, từ đó đặt nền móng cho sự phát triển bền vững của cộng đồng Chăm Pa xưa.

Ý nghĩa của lễ hội Tháp Bà Ponagar Nha Trang

Lễ hội Tháp Bà Ponagar là biểu tượng tiêu biểu cho sự gắn kết cộng đồng và bản sắc văn hóa dân tộc, được gìn giữ và lưu truyền qua nhiều thế hệ. Với giá trị lịch sử – tâm linh sâu sắc, lễ hội đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịchcông nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2012, khẳng định vị trí đặc biệt của lễ hội trong đời sống tinh thần người Việt.

Mỗi mùa lễ hội, người dân và du khách từ khắp nơi hành hương về Tháp Bà để dâng hương, bày tỏ lòng tôn kính và cầu nguyện cho sức khỏe, bình an. Trong tâm thức người dân Khánh Hòa, Thiên Y A Na Thánh Mẫu là hình ảnh thiêng liêng của người Mẹ – biểu tượng của sự che chở, yêu thương và nguồn sức mạnh tinh thần luôn đồng hành cùng con dân đất Việt.

Thời gian và địa điểm diễn ra lễ hội Tháp Bà Ponagar

Lễ hội Tháp Bà Ponagar được tổ chức hằng năm từ ngày 20 đến 23 tháng 3 Âm lịch tại quần thể tháp cổ – di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia của Nha Trang. Đây là dịp hội tụ của cộng đồng người Chăm cùng nhiều dân tộc ở khu vực miền Trung và Tây Nguyên như Đà Nẵng, Quảng Nam, Phú Yên, Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Thừa Thiên – Huế…, tạo nên không gian lễ hội trang nghiêm nhưng cũng rất rộn ràng, giàu bản sắc.

Sau phần nghi lễ, du khách có thể giao lưu, chụp ảnh và cảm nhận không khí lễ hội cùng người dân địa phương. Để tránh đông đúc, bạn nên ghé sáng sớm các ngày trong tuần, hạn chế cuối tuần và ngày cao điểm như mùng 1–2 Tết hay ngày vía Mẫu. Một lựa chọn khác là đi trưa muộn hoặc chiều tối, hoặc sau khi các nghi lễ chính của cộng đồng Chăm kết thúc, để hành trình khám phá Nha Trang thêm trọn vẹn và an yên.

Nét đặc sắc của lễ hội Tháp Bà Ponagar Nha Trang

Phần lễ

Phần lễ của Tháp Bà Ponagar privat mang đậm màu sắc tín ngưỡng và được tổ chức trang nghiêm, công phu, phản ánh đời sống tâm linh lâu đời của cư dân miền Trung. Mỗi nghi lễ đều gắn liền với những giá trị văn hóa – lịch sử đặc trưng, tạo nên chiều sâu và sức hấp dẫn riêng cho lễ hội.

Mở đầu là lễ thay y, nghi thức quan trọng diễn ra vào cuối tháng 3 âm lịch. Trong không gian linh thiêng, chủ tế dâng trầm hương, hoa trái và thực hiện nghi thức tắm tượng Thánh Mẫu bằng nước nấu từ rượu cùng các cánh hoa thơm, sau đó thay xiêm y và mũ miện mới do người dân thành kính dâng cúng. Đây được xem là nghi lễ thể hiện sự tôn kính tuyệt đối đối với Thiên Y A Na Thánh Mẫu.

Tiếp đến là lễ thả hoa đăng, diễn ra vào ngày 20 tháng 3 âm lịch, với đoàn rước từ tháp xuống xóm Bóng, tiến về đàn tế bên dòng sông Cái. Khi đêm xuống, hàng trăm hoa đăng được thắp nến và thả trôi trên mặt nước, tạo nên khung cảnh lung linh, huyền ảo, gửi gắm những lời cầu nguyện an lành cho người đã khuất và cho cuộc sống hiện tại.

Sáng ngày 21 tháng 3 âm lịch diễn ra lễ cầu Quốc thái dân an, do Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Khánh Hòa chủ trì, nhằm cầu mong đất nước yên bình, nhân dân an cư lạc nghiệp. Sau đó là lễ hoàn kinh và cúng thí thực được tổ chức vào buổi trưa cùng ngày, mang ý nghĩa cầu siêu và ban phước lành.

Đến giờ Tý ngày 22 tháng 3 âm lịch, nghi lễ dâng lễ Mẫu được cử hành trong không khí trang nghiêm, tĩnh lặng. Khép lại phần lễ là tế lễ cổ truyền, lễ Khai Diên và lễ Tôn vương vào ngày 23 tháng 3 âm lịch, với sự tham gia của các bậc hào lão và người dân xóm Bóng. 

Phần hội 

Phần hội của lễ hội Tháp Bà Ponagar diễn ra sôi động xuyên suốt những ngày lễ, nổi bật với các tiết mục múa Bóng và hát văn được trình diễn tại khu vực Mandapa. Những tích tuồng cổ gắn liền với Thiên Y A Na Thánh Mẫu được tái hiện trong không khí trang nghiêm nhưng không kém phần rộn ràng, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng.

Đặc biệt, múa Bóng – hay còn gọi là múa dâng bông – được xem là linh hồn của phần hội, gắn liền với địa danh xóm Bóng và đi sâu vào đời sống văn hóa Khánh Hòa. Qua những động tác uyển chuyển của các vũ công trong trang phục rực rỡ, hòa cùng tiếng đàn trống, điệu múa mang đến cảm giác vừa linh thiêng vừa mê hoặc. Thông qua các hoạt động biểu diễn và trưng bày văn hóa, du khách có cơ hội hiểu rõ hơn về lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc văn hóa Chăm đặc trưng của vùng đất Nha Trang.