Khám phá lễ hội Ramưwan Ninh Thuận: Nét văn hoá đặc sắc của người Chăm

Đây không chỉ là lễ hội lớn nhất trong năm của cộng đồng mà còn là một di sản sống động, kết tinh những giá trị nhân văn sâu sắc về cội nguồn và tình thân.

Nguồn gốc và ý nghĩa của Tết Ramưwan

Cái tên "Ramưwan" được cho là bắt nguồn từ "Ramadan" - tháng lễ quan trọng theo lịch Hồi giáo. Tuy nhiên, qua thời gian và sự giao thoa văn hóa, người Chăm đã phát âm thành Ramưwan, và người dân quen gọi đây là Tết của người Chăm Bàni.

Điểm độc đáo làm nên bản sắc riêng của Ramưwan so với tháng Ramadan của các cộng đồng Hồi giáo khác chính là sự kết hợp hài hòa với tín ngưỡng bản địa Chăm Pa cổ xưa. Thay vì chỉ thực hiện tháng chay tịnh, người Chăm Bàni dành phần lớn thời gian đầu lễ hội cho các nghi thức hướng về tổ tiên. Vì vậy, cấu trúc của lễ hội Ramưwan bao gồm ba phần lễ chính, nối tiếp nhau một cách trang trọng: Lễ Tảo mộ, Lễ cúng gia tiên và Tháng chay tịnh.

Đây là dịp để con cháu dù ở nơi xa cũng tìm về sum họp, để cả cộng đồng cùng hòa mình vào không khí tưng bừng, thể hiện trọn vẹn đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và đặt chữ hiếu lên hàng đầu.

Nghi lễ Tảo Mộ - Lời mời tổ tiên về sum họp

Lễ Tảo mộ là nghi thức mở đầu và cũng là phần quan trọng, ý nghĩa nhất của Ramưwan, thường kéo dài trong ba ngày. Các khu nghĩa địa (gọi là Gurek) của người Chăm Bàni thường tọa lạc trên những đồi cát cao, sạch sẽ.

Từ sáng sớm, không gian tại các khu trở nên trang nghiêm. Các vị chức sắc trong trang phục áo dài trắng viền đỏ, đầu đội khăn trắng, dẫn đầu đoàn người đến làm lễ. Theo sau là tất cả các gia đình, từ người già đến trẻ nhỏ trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ, mang theo lễ vật. Họ cùng nhau dọn dẹp, đắp lại và sơn phết cho từng ngôi mộ của người thân trở nên sạch đẹp, tươm tất.

Khi nghi lễ chính thức bắt đầu, các vị chức sắc sẽ làm lễ tẩy uế, đọc kinh và cất lên những bài thánh ca mời gọi tổ tiên về chung vui. Sau đó, từng gia đình sẽ dâng trầu cau đã têm sẵn lên mộ phần, thành kính chắp tay vái lạy ba lần, cầu mong ông bà phù hộ cho con cháu được bình an, may mắn. Sau phần lễ, cả gia đình sẽ quây quần bên mộ phần, cùng nhau trò chuyện, ôn lại kỷ niệm, thể hiện lòng tưởng nhớ và kết nối tình thân giữa các thế hệ.

Lễ cúng tại gia - Không gian ấm cúng

Sau khi hoàn thành nghi thức tại nghĩa địa, không khí lễ hội chuyển về từng gia đình với Lễ cúng gia tiên. Mỗi nhà đều chuẩn bị những mâm cỗ thịnh soạn gồm cả món mặn và món ngọt để dâng lên bàn thờ.

Thầy Char (một chức sắc trong làng) sẽ đến từng nhà để tụng kinh, làm lễ cầu phúc cho các thành viên. Khi phần lễ tại gia kết thúc cũng là lúc phần hội bắt đầu. Các gia đình, dòng họ và hàng xóm sẽ tụ họp ăn uống, trò chuyện rôm rả. 

Đây cũng là lúc những điệu múa, bài hát truyền thống được cất lên, tạo nên một không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng. Tinh thần hiếu khách của người Chăm cũng thể hiện rõ nét khi họ nồng hậu chào đón bạn bè, du khách đến chung vui, bởi họ tin rằng lễ hội càng đông đúc thì năm mới càng nhiều may mắn, mùa màng bội thu.

Tháng chay tịnh Ramưwan

Kết thúc các nghi lễ hướng về cội nguồn, cộng đồng Chăm Bàni sẽ chính thức bước vào tháng chay tịnh kéo dài một tháng tại các Thánh đường.

Đối với các vị chức sắc, việc chay tịnh được tuân thủ nghiêm ngặt. Họ sẽ ở lại Thánh đường, không ăn uống khi mặt trời còn chiếu sáng và chỉ dùng bữa sau khi mặt trời lặn. Đây là quá trình tu dưỡng tinh thần, gột rửa thể xác và chế ngự những ham muốn trần tục để tâm hồn hướng đến sự trong sạch, thánh thiện.

Với người dân, việc chay tịnh có phần linh hoạt hơn. Họ tự giác dành thời gian đến Thánh đường cầu nguyện, suy ngẫm về những việc đã qua trong năm và tự răn mình sống tốt đẹp hơn. Đây là khoảng lặng cần thiết để mỗi người tìm lại sự bình yên trong tâm hồn, hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.