Đền Kim Liên: “Lá chắn phương Nam” trong Thăng Long tứ trấn

Bài viết dưới đây sẽ đưa bạn bước qua cánh cổng thời gian, khám phá những câu chuyện lịch sử, văn hóa và những điều kỳ bí ẩn giấu bên trong ngôi đền cổ kính này.

Đền - Đình Kim Liên: Thăng Long tứ trấn phía Nam

• Địa chỉ: phường Phương Liên, quận Đống Đa, Hà Nội

Nằm nép mình phố Kim Hoa nhộn nhịp, Đền - Đình Kim Liên mang một vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc, đối lập với sự ồn ào, náo nhiệt của phố phường xung quanh. Đây là một trong "Thăng Long tứ trấn" - bốn ngôi đền linh thiêng trấn giữ bốn phương kinh thành Thăng Long xưa, và được xem là "lá chắn phương Nam" vững chãi.

Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, Đền - Đình Kim Liên còn là nơi hội tụ tinh hoa văn hóa, kiến trúc của dân tộc. Ngôi đền được xây dựng vào khoảng thế kỷ 16, 17 với lối kiến trúc độc đáo, bao gồm các hạng mục chính như tam quan, nghi môn, sân rồng, đại bái và hậu cung. Trải qua bao biến cố thăng trầm của lịch sử, đền vẫn giữ được những nét kiến trúc cổ kính, những họa tiết chạm khắc tinh xảo, mang đậm dấu ấn thời gian.

Ngày nay, Đền - Đình Kim Liên không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân mà còn là điểm đến thu hút đông đảo du khách thập phương. Đến đây, du khách không chỉ được dâng hương, cầu nguyện mà còn có cơ hội tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và chiêm ngưỡng những nét kiến trúc độc đáo của một công trình tâm linh cổ kính.

Sự tích về đền Kim Liên

Ẩn mình giữa lòng Hà Nội, Đền Kim Liên, hay còn được biết đến với cái tên Đền Cao Sơn, là nơi ngự trị của vị thần núi linh thiêng - Cao Sơn Đại Vương.

Truyền thuyết kể rằng, giữa thế kỷ 16, trong cuộc hành quân dẹp loạn gian nan, vua Lê Tương Dực tình cờ đi qua vùng đất Phụng Hóa. Giữa cảnh núi rừng trùng điệp, ngôi đền cổ với bốn chữ "Cao Sơn Đại Vương" hiện lên đầy linh thiêng. Nhà vua thành tâm cầu khấn, và quả nhiên, chỉ sau mười ngày, nghĩa quân đã giành thắng lợi vẻ vang.

Để tỏ lòng biết ơn, vua Lê Tương Dực cho lập đền thờ thần Cao Sơn ngay tại Phụng Hóa. Đến năm 1509, ngôi đền được dời về phường Kim Hoa, tức khu vực Kim Liên ngày nay, và xây dựng lại quy mô, tráng lệ hơn. Trải qua thời gian, người dân Kim Liên tiếp tục bổ sung, tu bổ, tạo nên diện mạo Đình Kim Liên như ngày nay.

Không chỉ riêng Cao Sơn Đại Vương, Đền - Đình Kim Liên ngày nay còn là nơi thờ phụng Đức Thánh Mẫu, Tam tòa Thánh Mẫu và Chủ tịch Hồ Chí Minh, thể hiện sự giao thoa, hòa quyện giữa tín ngưỡng dân gian và lòng tôn kính đối với các bậc anh hùng dân tộc.

Khám phá đền đình Kim Liên có gì đặc biệt?

Tìm hiểu về kiến trúc độc đáo

Nằm trong hệ thống "Tứ trấn Thăng Long" linh thiêng, mỗi ngôi đền mang trong mình một sứ mệnh trấn giữ riêng. Nếu Bạch Mã án ngữ phía Đông, Voi Phục trấn ngự phía Tây, Quán Thánh canh giữ phương Bắc thì Kim Liên chính là "lá chắn" vững chãi nơi cửa ngõ phía Nam kinh thành. 

Tọa lạc trên một gò đất cao bên đầm Kim Liên xưa, Đình Kim Liên như một bức tranh kiến trúc hài hòa giữa trời đất. Cổng đình uy nghi hướng về phía Tây, đón ánh hoàng hôn mỗi buổi chiều tà. 

Bước qua cổng là không gian thoáng đãng với dãy giải vũ hai bên, dẫn lối du khách đến với phần chính điện uy nghiêm trên gò đất. Chín bậc gạch cổ kính dẫn lên chính điện, mỗi bậc đều mang đậm dấu ấn thời gian, như lời mời gọi người lữ khách bước vào hành trình khám phá những giá trị văn hóa, tâm linh.

Kiến trúc Đình Kim Liên được bố cục hài hòa, cân đối với ba phần chính: Nghi môn, Đại bái và Cung cấm. Nghi môn uy nghi với ba gian kiến trúc kiểu tường hồi bít đốc, trang trí bởi những họa tiết tinh xảo mang đậm dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn. 

Khu nhà Đại bái rộng rãi với năm gian thờ, là nơi du khách dâng hương, bày tỏ lòng thành kính. Cung cấm thần bí với ba gian ẩn mình phía sau, là nơi thờ thần Cao Sơn, con gái vua Lê và Huệ Minh công chúa.

Di vật cổ nhất của đền - Tấm bia đá

Giữa không gian trầm mặc, linh thiêng của Đình Kim Liên, tấm bia đá "Cao Sơn Đại Vương thần từ bi minh" hiện lên như một chứng nhân lịch sử, ghi dấu công lao to lớn của vị thần trấn ngự nơi đây. 

Được chính tay sử thần Lê Tụng soạn vào năm 1510, tấm bia không chỉ là di vật quý giá mà còn là tác phẩm nghệ thuật với những đường nét chạm khắc tinh xảo, lưu truyền những câu chuyện huyền bí về thần Cao Sơn. Bên cạnh đó, 39 đạo sắc phong ban tặng qua các triều đại càng khẳng định vị thế và sự tôn kính dành cho vị thần bảo hộ này."

Thông tin về lễ hội đền đình Kim Liên

Hàng năm, cứ đến ngày 15-16 tháng 3 âm lịch, Đình Kim Liên lại rộn ràng trong không khí lễ hội. Ngày 16 là chính hội, đỉnh cao của chuỗi hoạt động tôn vinh thần Cao Sơn và các vị thần linh. Bên cạnh đó, đình làng còn tổ chức các lễ sóc vọng hàng tháng, lễ Kỳ an cầu quốc thái dân an và lễ kỷ niệm ngày hóa thần vào 12/8 âm lịch.

Sáng 15, không khí lễ hội bắt đầu "nóng" lên với cuộc thi cắt tóc độc đáo. Làng Kim Liên từ xưa đã nổi tiếng với những nghệ nhân vừa cắt tóc tài hoa vừa múa kéo điêu luyện, biến từng nhát kéo thành nghệ thuật. Tiếng hò reo, cổ vũ vang dội khiến cả làng như bừng tỉnh. Kết thúc cuộc thi, người dân lại say sưa với những trò chơi dân gian quen thuộc như đập niêu, đẩy gậy... Đêm về, tiếng trống, tiếng nhạc rộn ràng trong buổi liên hoan văn nghệ của cả làng.

Đỉnh điểm của lễ hội là ngày 16/3. Ngay từ sáng sớm, dân làng đã tề tựu đông đủ tại chính điện để làm lễ tế thần, cung kính đọc văn khấn nguyện cầu những điều tốt lành. Lễ dâng hương thành kính diễn ra trước sân đình, tiếp nối là màn dâng cỗ của các dòng họ với những mâm lễ vật đẹp mắt, cầu kỳ. Kết thúc phần lễ là cuộc rước long trọng với 4 kiệu: Long đình uy nghi, kiệu ông, kiệu bà và kiệu võng, đi qua những con phố từ Kim Hoa đến Đào Duy Anh rồi trở về đình. 

Lễ hội Đình Kim Liên không chỉ là dịp để gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng mà còn góp phần làm phong phú thêm bức tranh lễ hội đa dạng của Việt Nam.

Ghé thăm Đền - Đình Kim Liên, du khách như được hòa mình vào không gian tâm linh thanh tịnh, tìm về cội nguồn văn hóa dân tộc và cảm nhận được sự kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Hy vọng rằng, những thông tin trên sẽ giúp bạn có trải nghiệm tham quan và chiêm bái tốt hơn.