Ngoài “di sản tư liệu thế giới”, Văn Miếu - Quốc Tử Giám còn có những gì?

Năm 2010, 82 tấm bia tiến sĩ tại đây đã vinh dự được UNESCO công nhận là “Di sản tư liệu thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, giá trị của quần thể di tích này không chỉ dừng lại ở những tấm bia đá, mà còn ẩn chứa trong từng viên gạch, mái ngói, trong không gian cổ kính và trong cả những câu chuyện về một thời vàng son của nền giáo dục Nho học Việt Nam.

Kiến trúc cổ kính và không gian đậm chất tinh tinh thần hiếu học

Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xây dựng vào năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông, ban đầu là nơi thờ Khổng Tử và các bậc hiền triết của Nho giáo. Đến năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho lập Quốc Tử Giám bên cạnh, trở thành trường đại học đầu tiên của Việt Nam, nơi đào tạo nhân tài cho đất nước. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, quần thể di tích này vẫn giữ được nét kiến trúc cổ kính, uy nghiêm và hài hòa với thiên nhiên.

Bước qua cổng Văn Miếu Môn, du khách như lạc vào một thế giới khác, tách biệt khỏi sự ồn ào, náo nhiệt của phố thị. Khuôn viên rộng lớn được chia thành năm khu vực chính, mỗi khu vực mang một ý nghĩa riêng biệt. Khu nhập đạo với cổng Đại Trung Môn, hai bên là bia Hạ Mã, nhắc nhở mọi người phải xuống ngựa, thể hiện sự tôn kính đối với nơi tôn nghiêm.

Khu Thành Đạt với Khuê Văn Các, biểu tượng của văn chương và trí tuệ, được chọn làm hình ảnh trên logo của thủ đô Hà Nội. Khu vườn bia tiến sĩ, nơi lưu giữ 82 tấm bia đá ghi danh những người đỗ đạt trong các kỳ thi, là minh chứng cho truyền thống hiếu học và khoa bảng của dân tộc. Khu Đại Thành, nơi thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền, thể hiện sự tôn vinh đạo học. Cuối cùng là khu Thái Học, trước đây là Quốc Tử Giám, nơi đào tạo nhân tài cho đất nước.

Kiến trúc của Văn Miếu - Quốc Tử Giám mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống Việt Nam, với những mái ngói cong vút, những hàng cột gỗ lim vững chãi, những bức tường gạch đỏ au và những họa tiết trang trí tinh xảo. Tất cả hòa quyện vào nhau, tạo nên một không gian vừa trang nghiêm, cổ kính, vừa gần gũi, thân thiện.

Trung tâm đào tạo nhân tài gần 1000 năm

Quốc Tử Giám, với vai trò là trường đại học đầu tiên của Việt Nam, đã có những đóng góp to lớn trong việc đào tạo nhân tài cho đất nước suốt gần 1000 năm lịch sử. Nơi đây không chỉ là nơi truyền thụ kiến thức mà còn là nơi rèn luyện phẩm chất đạo đức, bồi dưỡng nhân cách cho các sĩ tử.

Chương trình học tập tại Quốc Tử Giám chủ yếu dựa trên Tứ thư, Ngũ kinh và các tác phẩm kinh điển của Nho giáo. Ngoài ra, các sĩ tử còn được học về lịch sử, văn học, toán học, thiên văn, địa lý... Phương pháp giảng dạy chủ yếu là thầy truyền đạt, trò ghi chép, học thuộc lòng và thảo luận.

Những người đỗ đạt trong các kỳ thi được triều đình trọng dụng, bổ nhiệm vào các chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước. Nhiều người trong số họ đã trở thành những danh nhân văn hóa, những nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước.

Nơi ghi dấu truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo

Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là một trường học mà còn là nơi thể hiện rõ nét truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của dân tộc Việt Nam. Tinh thần này được thể hiện qua việc thờ phụng Khổng Tử và các bậc hiền triết, qua việc tổ chức các kỳ thi tuyển chọn nhân tài, qua việc khắc tên những người đỗ đạt lên bia đá để lưu danh muôn thuở.

Hình ảnh những tấm bia tiến sĩ sừng sững trong khu vườn bia là biểu tượng cho sự thành đạt, cho ý chí phấn đấu không ngừng nghỉ của các thế hệ học trò. Mỗi tấm bia là một câu chuyện, một tấm gương về sự nỗ lực, kiên trì và lòng quyết tâm vượt khó để đạt được thành công.

Ngày nay, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không còn là trường học nhưng vẫn là một địa điểm quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân Việt Nam. Hàng năm, vào dịp đầu xuân, các sĩ tử, học sinh thường đến đây để cầu may mắn trong học tập và thi cử. Các hoạt động văn hóa, giáo dục như lễ dâng hương, lễ báo công, lễ tuyên dương học sinh giỏi... thường xuyên được tổ chức tại đây, góp phần duy trì và phát huy truyền thống hiếu học của dân tộc.

Điểm đến văn hóa lịch sử hấp dẫn của thủ đô

Với giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc độc đáo, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã trở thành một điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính của một công trình kiến trúc có tuổi đời gần 1000 năm mà còn được tìm hiểu về lịch sử giáo dục Việt Nam, về truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của dân tộc.

Không gian yên tĩnh, thanh bình của Văn Miếu - Quốc Tử Giám cũng là nơi lý tưởng để du khách thư giãn, tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống. Những hàng cây cổ thụ xanh mát, những hồ nước trong veo, những tiếng chuông chùa ngân nga... tất cả tạo nên một bầu không khí thư thái, dễ chịu.

Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là nơi lưu giữ 82 tấm bia tiến sĩ – “Di sản tư liệu thế giới” mà còn là một biểu tượng văn hóa, một di sản vô giá của dân tộc Việt Nam. Nơi đây không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính, một trung tâm giáo dục và đào tạo nhân tài trong quá khứ mà còn là một điểm đến văn hóa, du lịch hấp dẫn, một nơi ghi dấu truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo của dân tộc.