Lô Lô Chải sẽ làm mới nghề thêu, giữ bản sắc trước nguy cơ thương mại hóa

Theo Báo Thanh niên, sáng kiến này không chỉ góp phần bảo tồn nguyên bản các giá trị di sản văn hóa phi vật thể mà còn kiến tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân tộc thiểu số nơi đây.

Nghề thêu tay từ lâu đã là một phần không thể tách rời trong đời sống văn hóa của người Lô Lô tại làng Lô Lô Chải (xã Lũng Cú, Tuyên Quang). Mỗi đường kim mũi chỉ, mỗi mô-típ họa tiết trên trang phục thổ cẩm đều mang mật mã văn hóa riêng, kể những câu chuyện về gia đình, tín ngưỡng và bản sắc tâm thức cộng đồng được truyền khẩu qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, trước sức ép bùng nổ của ngành công nghiệp du lịch, Lô Lô Chải cũng phải đối mặt với bài toán chung của nhiều bản bản vùng cao: Nguy cơ thương mại hóa làm bão hòa sản phẩm địa phương, khiến hàng thủ công truyền thống bị lấn át bởi các mặt hàng đại trà sản xuất công nghiệp.

Để giải bài toán này, dự án mang tên "Câu chuyện nghề dệt ở Lô Lô Chải" đã được khởi xướng bởi hai nữ học giả — Tiến sĩ Phạm Hương Trang và Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh, giảng viên tại RMIT Việt Nam. Đây là một trong những dự án xuất sắc giành được nguồn kinh phí tài trợ từ Cuộc thi ý tưởng marketing du lịch sáng tạo do Cục Kinh tế liên bang Thụy Sĩ (SECO) ủy thác, thông qua chương trình "Du lịch Thụy Sĩ vì sự phát triển bền vững" (ST4SD) dưới sự đồng hành của Cục Du lịch quốc gia Việt Nam.

Xuyên suốt giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 6/2026, ban điều hành dự án đã phối hợp chặt chẽ với khoảng 30 thành viên thuộc Hợp tác xã thêu Lô Lô Chải cùng các nữ nghệ nhân bản địa nhằm tìm kiếm mô hình tối ưu: Biến nghề thêu thủ công thành công cụ kinh tế hiệu quả nhưng vẫn bảo toàn nguyên vẹn lõi di sản.

Thay vì áp dụng các khuôn mẫu dịch vụ từ bên ngoài, dự án vận hành theo triết lý "đồng sáng tạo" với chính chủ thể văn hóa. Hàng loạt hội thảo chuyên sâu về tư duy thiết kế, nghệ thuật kể chuyện thương hiệu và kỹ năng quản trị du lịch trải nghiệm đã được triển khai ngay tại bản.

Dưới sự định hướng của các chuyên gia, các nghệ nhân người Lô Lô được khuyến khích làm mới các sản phẩm ứng dụng (túi xách, đồ lưu niệm mini) lấy cảm hứng từ các hoa văn thêu cổ, nhằm tương thích với gu thẩm mỹ và nhu cầu của khách du lịch đương đại.

Bước đi mang tính chiến lược của dự án là thí điểm đưa nghệ thuật thêu vào các hoạt động du lịch trải nghiệm trực tiếp. Người dân địa phương được chuyển giao quy trình tổ chức workshop, kỹ năng đón tiếp và điều phối khách tại homestay, cách diễn giải các câu chuyện văn hóa ẩn sau lớp áo và hướng dẫn du khách tự tay thực hiện các công đoạn thêu thùa căn bản.

Ông Giàng Mí Mua — Phó chủ tịch UBND xã Lũng Cú — nhận định các hoạt động của dự án đã kích hoạt thành công năng lực sáng tạo nội sinh từ chính cộng đồng. Các đội ngũ tham gia đã khéo léo phát huy bản sắc truyền thống độc bản của người Lô Lô, đồng thời định hình được nhiều ý tưởng thương mại hóa sản phẩm dịch vụ thực tế để phục vụ khách du lịch.

Đáng chú ý, lực lượng cốt lõi tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ mới này phần lớn là phụ nữ dân tộc thiểu số. Đây là nhóm đối tượng trực tiếp nắm giữ kho tàng tri thức bản địa nhưng trước đây thường đứng ngoài rìa các hoạt động kinh doanh lữ hành.

Bên cạnh việc đổi mới tư duy sản phẩm, nhóm chuyên gia RMIT còn hỗ trợ các nữ nghệ nhân xây dựng năng lực số thông qua việc sản xuất các tài nguyên truyền thông (hình ảnh, video ngắn, bài viết kể chuyện) nhằm tự quảng bá thương hiệu thêu Lô Lô Chải trên các nền tảng mạng xã hội và không gian trực tuyến.

Tiến sĩ Phạm Hương Trang — Phó chủ nhiệm bộ môn Quản trị du lịch và khách sạn tại RMIT Việt Nam — phân tích: Trước đây, viễn khách khi đến Lô Lô Chải rất khó tìm thấy những sản phẩm phản ánh chân thực cốt cách di sản của người bản địa, thay vào đó là các mặt hàng lưu niệm có thể bắt gặp ở bất kỳ chợ vùng cao nào.

Tiếp lời, Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh — Phó chủ nhiệm bộ môn Digital Marketing tại RMIT Việt Nam — khẳng định mục tiêu dài hạn của dự án là tiếp sức cho cộng đồng tự kể câu chuyện của chính mình. Chỉ khi hiểu được chiều sâu con người và những giá trị lao động thủ công phía sau sản phẩm, du khách mới thiết lập được sự kết nối cảm xúc sâu sắc và bền vững với điểm đến.