TP.HCM: Lồng đèn “Cóc kiện trời” gây chú ý trong đình cổ hơn 160 năm

Theo Vnexpress, nổi bật nhất là cụm tác phẩm “Cóc kiện trời” cao hơn 3 m, được chế tác hoàn toàn thủ công từ nan trúc và giấy dó trong gần ba tháng.

Triển lãm nằm trong chương trình “Cóc Tùng Cốc Tùng”, tổ chức tại đình Sơn Trà trên đường Nguyễn Phi Khanh. Thay vì những mẫu lồng đèn quen thuộc, không gian năm nay gây ấn tượng bởi cách đưa truyện dân gian, tín ngưỡng và ký ức Trung thu của nhiều cộng đồng vào từng tác phẩm.

Tác phẩm gồm hình tượng con cóc cao gần 3 m, đi cùng các con vật như ong, cáo, gấu, cọp, cua và một chiếc trống nghệ thuật. Toàn bộ cụm dài khoảng 4 m, cao 3,5 m, tạo cảm giác như một cảnh truyện dân gian bước ra khỏi trang sách.

Nguyễn Thị Kim Thủy, người sáng lập nhóm, cho biết ý tưởng không chỉ dừng lại ở việc kể lại chuyện “Cóc kiện trời” quen thuộc. Tác phẩm còn được phát triển từ những suy ngẫm về biến đổi khí hậu, qua đó gửi gắm thông điệp bảo vệ môi trường và gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Các chi tiết đều được tạo hình bằng nan trúc uốn thủ công, sau đó phủ nhiều lớp giấy dó. Theo nhóm thực hiện, thách thức lớn nhất nằm ở việc làm những bộ phận rất nhỏ như ngón chân cóc, móng cọp hay móng gấu. 

Giấy dó cũng được nhuộm màu từng tờ bằng phương pháp thủ công. Mỗi lớp màu phải đạt độ đồng đều trước khi ghép vào khung. Chỉ cần một mẻ màu không đúng ý, cả công đoạn có thể phải làm lại từ đầu.

Từ câu chuyện “Cóc kiện trời”, triển lãm mở rộng sang chủ đề quá trình hình thành vùng đất phương Nam. Khẩu Cao Nhật Phúc, cố vấn văn hóa và lịch sử của chương trình, cho biết đây là nơi cộng đồng Kinh, Hoa, Khmer và Chăm cùng sinh sống, mỗi nhóm có phong tục riêng nhưng đều có những cách thức hướng về Mặt Trăng trong đời sống tinh thần.

Sự giao thoa ấy được thể hiện qua khoảng 21 mẫu lồng đèn và nhiều không gian trưng bày khác nhau. Trong đó có lồng đèn chim uyên ương lấy cảm hứng từ hình tượng trên ngói đất nung thời Lý được khai quật tại Hoàng thành Thăng Long. Một tác phẩm khác tái hiện cá Ông, gợi nhắc tín ngưỡng thờ cá Ông của cư dân ven biển miền Trung và Nam Bộ.

Không gian Trung thu truyền thống cũng được tái hiện qua các mâm cỗ của nhiều cộng đồng. Mâm cỗ của người Việt mang đặc trưng miền Bắc với quan niệm “có xanh, có chín”, trong đó quả xanh tượng trưng cho tính âm, quả chín đại diện cho tính dương, thể hiện sự hài hòa.

Một chi tiết đáng chú ý là hình tượng ông tiến sĩ giấy, biểu tượng cho ước vọng học hành đỗ đạt, con trẻ chăm ngoan và thành tài. Trong khi đó, không gian của người Hoa giới thiệu tục cúng Bái Nguyệt Nương với bánh trái, vàng mã và đồ khô. Người Khmer lại tái hiện lễ cúng trăng Ok Om Bok với những sản vật nông nghiệp quen thuộc như khoai, đậu phộng, cốm dẹp và trái cây.

Bối cảnh triển lãm cũng góp phần làm tăng sức hút của chương trình. Đình Sơn Trà được cộng đồng cư dân gốc Quảng Nam, Đà Nẵng dựng từ khoảng thập niên 1860, thờ Thành hoàng và từng là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cư dân địa phương. Công trình mang đặc trưng kiến trúc Nam Bộ, gắn với những mong ước về bình an và đời sống sung túc.

Chương trình hiện thu hút khá đông người trẻ và các gia đình có con nhỏ. Mỗi lượt tham quan kéo dài khoảng 35 phút, trong đó khách được thưởng thức bánh kẹo, uống trà và nghe thuyết trình về Trung thu xưa cũng như ý nghĩa của từng mẫu lồng đèn.

Nhiều du khách cho rằng sức hấp dẫn của triển lãm nằm ở cách kết hợp giữa yếu tố truyền thống với hình thức thể hiện gần gũi, dễ tiếp cận. Với trẻ em, đây cũng là cơ hội tiếp xúc với văn hóa qua trải nghiệm trực quan thay vì những bài học lý thuyết.

“Cóc Tùng Cốc Tùng” mở cửa từ 14h đến 20h30 mỗi ngày và kéo dài đến ngày 11/10. Vé tham quan dành cho người lớn có giá 139.000 đồng, trẻ em 75.000 đồng.