Ninh Bình lập hồ sơ UNESCO cho vùng cảnh quan sở hữu voọc mông trắng quý hiếm

Theo Người đưa tin, những giá trị nổi bật về thiên nhiên, lịch sử và đời sống cộng đồng đang trở thành nền tảng để Ninh Bình xây dựng hồ sơ đề cử khu vực này trở thành Di sản thế giới.

Ngày 16/7, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức hội thảo quốc tế nhằm đánh giá giá trị nổi bật toàn cầu và trao đổi định hướng xây dựng hồ sơ cho khu cảnh quan văn hóa – sinh thái voọc mông trắng Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc. Sự kiện có sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế hoạt động trong các lĩnh vực địa chất, khảo cổ, sinh thái và bảo tồn di sản.

Theo đánh giá ban đầu, không gian đề cử hội tụ nhiều lớp giá trị hiếm có. Địa hình karst nhiệt đới tạo nên những dãy núi đá vôi, hang động, thung lũng và vùng đất ngập nước có cảnh quan đặc sắc. Bên cạnh đó là hệ sinh thái đa dạng, các dấu tích khảo cổ, lịch sử cư trú lâu đời cùng hệ thống tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng địa phương.

Khu vực này được xem là một trong những nơi cư trú quan trọng còn lại của loài, giữ vai trò đặc biệt trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ tại Việt Nam mà còn trên phạm vi toàn cầu.

Các nghiên cứu trình bày tại hội thảo đã làm rõ quá trình hình thành và biến đổi của hệ sinh thái karst, mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên cũng như những yếu tố giúp Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc trở thành “thành trì” của quần thể voọc mông trắng.

PGS.TS Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, cho biết quá trình xây dựng hồ sơ vẫn còn một số vấn đề cần thống nhất, từ nội dung chuyên môn đến quy trình và thủ tục pháp lý. Hội thảo vì vậy là dịp để chính quyền địa phương, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và giới khoa học cùng rà soát kết quả nghiên cứu, xác định những khoảng trống cần bổ sung trước khi bước sang các giai đoạn tiếp theo.

Đến nay, công tác chuẩn bị đã đạt một số kết quả bước đầu. Báo cáo tóm tắt phục vụ việc đưa khu vực vào danh sách dự kiến đề cử của UNESCO đã được hoàn thành đúng tiến độ, tạo cơ sở pháp lý ban đầu cho quá trình lập hồ sơ.

Nhóm chuyên gia trong nước đang triển khai nghiên cứu theo bốn nội dung trọng tâm, hướng tới xây dựng luận cứ cho các tiêu chí V, IX và X của UNESCO. Các chương đầu của hồ sơ cùng kế hoạch quản lý di sản đã được phác thảo, đồng thời hình thành những mô tả và đánh giá sơ bộ về giá trị toàn cầu của khu vực.

Việc xác định ranh giới được xem là một trong những nhiệm vụ quan trọng, bởi khu vực cần bảo đảm tính toàn vẹn về cảnh quan, hệ sinh thái và các không gian văn hóa liên quan.

Theo ông Trần Song Tùng, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình, mục tiêu của địa phương không chỉ dừng ở việc hoàn thiện hồ sơ đề cử. Tỉnh hướng tới xây dựng mô hình quản lý hiệu quả, bảo đảm sự cân bằng giữa bảo vệ cảnh quan, gìn giữ đa dạng sinh học, phát huy giá trị văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa quan trọng với phát triển du lịch. Nếu được quy hoạch hợp lý, Vân Long – Kim Bảng – Tam Chúc có thể hình thành một tuyến trải nghiệm liên hoàn, kết nối vùng đất ngập nước, núi đá vôi, không gian tâm linh và các điểm khảo cổ. Tuy nhiên, hoạt động du lịch cần được kiểm soát chặt chẽ để không gây áp lực lên môi trường sống của voọc mông trắng và các hệ sinh thái nhạy cảm.

Thay vì đẩy nhanh tiến độ, nhiều ý kiến tại hội thảo đề xuất tuân thủ đầy đủ quy trình đánh giá của UNESCO. Hồ sơ dự kiến được nghiên cứu, hoàn thiện và bảo vệ vào năm 2030. Trong thời gian này, địa phương sẽ tiếp tục triển khai khảo sát, điều tra, khai quật và hoàn thiện kế hoạch quản lý.

Ninh Bình cũng cam kết phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các cơ quan trung ương, tổ chức quốc tế và đội ngũ khoa học để bảo đảm hồ sơ được xây dựng trên cơ sở khách quan, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn UNESCO.