3 giá trị ít người biết về Khu Dự trữ sinh quyển thế giới mới của Việt Nam

Theo Znews, đầu tháng 6/2026, UNESCO đã công bố bổ sung 14 khu dự trữ sinh quyển mới tại 14 quốc gia, nâng quy mô Mạng lưới Dự trữ sinh quyển Thế giới lên con số 797 khu thuộc 145 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đợt vinh danh này, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng (tọa lạc tại xã Thượng Trạch, tỉnh Quảng Trị) là đại diện duy nhất của Việt Nam được ghi danh.

Cùng với danh hiệu mới, sức hút của điểm đến này tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, vườn quốc gia đã đón 587.401 lượt khách (tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái), bao gồm 469.342 lượt khách nội địa và 118.059 lượt khách quốc tế.

Theo đánh giá của UNESCO, tầm vóc của Phong Nha - Kẻ Bàng vượt xa giới hạn của một địa danh du lịch thuần túy. Nơi đây sở hữu khối núi đá vôi cổ đại có tuổi đời khoảng 400 triệu năm, hệ thống sông ngầm, hang động kỳ vĩ cùng các cộng đồng dân cư bản địa sinh sống bền bỉ qua nhiều thế hệ dọc theo dãy Trường Sơn.

Khối núi đá vôi cổ đại 400 triệu năm tuổi

Mặc dù nổi tiếng toàn cầu nhờ những hang động tráng lệ, song giá trị nền tảng giúp Phong Nha - Kẻ Bàng được thế giới công nhận lại nằm ở lịch sử địa chất đặc biệt của vùng núi đá vôi nơi đây.

Được hình thành từ kỷ Cổ sinh (Paleozoic) cách đây khoảng 400 triệu năm, hệ thống núi đá vôi tại đây được xác định là một trong những khối karst cổ nhất và có quy mô lớn nhất tại khu vực châu Á. Trải qua hàng trăm triệu năm kiến tạo địa chất cùng quá trình hòa tan, bào mòn của nước mưa và các dòng sông ngầm, vùng đất này đã hình thành nên một mê cung tự nhiên khổng lồ.

Tính đến nay, Phong Nha - Kẻ Bàng đã ghi nhận hơn 447 hang động. Những cái tên như động Phong Nha, động Thiên Đường, hang Én hay Sơn Đoòng chính là minh chứng tiêu biểu nhất cho địa hình karst độc đáo bậc nhất châu lục. Đáng chú ý, các cuộc khảo sát của giới khoa học vẫn liên tục phát hiện thêm những hang động mới qua từng năm.

"Tọa độ vàng" sở hữu nhiều tầng danh hiệu UNESCO

Không chỉ là một kỳ quan thiên nhiên, Phong Nha - Kẻ Bàng còn là một trong những địa danh nắm giữ nhiều cột mốc vinh danh của UNESCO nhất tại Việt Nam với lộ trình phát triển di sản liên tục:

• Năm 2003: Được UNESCO công nhận là Di sản Thiên nhiên Thế giới lần thứ nhất nhờ những giá trị vượt trội về địa chất, địa mạo.
• Năm 2015: Được vinh danh lần thứ hai với các tiêu chí bổ sung về quá trình sinh thái, sinh học và đa dạng sinh học.
• Năm 2025: Hồ sơ di sản được mở rộng, liên kết với Vườn quốc gia Hin Nậm Nô (Lào) để trở thành Di sản Thiên nhiên Thế giới liên biên giới đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á.
• Năm 2026: Chính thức được công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới. Danh hiệu mới này nhấn mạnh sứ mệnh trung hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững dựa vào cộng đồng.

Triết lý bảo tồn lấy con người làm trung tâm

Sự khác biệt lớn nhất giữa danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới và Di sản Thiên nhiên Thế giới là việc đặt con người vào vị trí trung tâm của công tác bảo tồn, thay vì chỉ tập trung vào các yếu tố tự nhiên thuần túy.

Với tổng diện tích trải rộng hơn 515.830 ha (bao gồm các phân khu vùng lõi, vùng đệm và vùng chuyển tiếp), Phong Nha - Kẻ Bàng hiện là mái nhà chung của hơn 159.000 người dân. Đời sống sinh hoạt, sản xuất của cộng đồng nơi đây gắn liền với hệ thống rừng đại ngàn, dòng sông Son, sông Gianh và các mô hình du lịch sinh thái cộng đồng. Đây cũng là nơi hội tụ, giao thoa văn hóa sâu sắc giữa các cộng đồng người Việt, người Chăm và đồng bào Bru - Vân Kiều qua nhiều thế kỷ.

UNESCO nhận định, việc trao tặng danh hiệu mới là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực của Phong Nha - Kẻ Bàng trong việc xây dựng một không gian phát triển bền vững — nơi việc bảo vệ hệ sinh thái hoang dã luôn song hành với việc gìn giữ tri thức bản địa, tôn trọng văn hóa và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân địa phương.