Ghé thăm lăng Bà Vú Nha Trang – Công trình lịch sử ít người biết ở phố biển

Với những giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc biệt, công trình này đã được Nhà nước công nhận và xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia. Ngày nay, lăng Bà Vú trở thành điểm đến mang nhiều ý nghĩa văn hóa, thu hút những ai yêu thích khám phá lịch sử và di sản của vùng đất Nha Trang – Khánh Hòa. Hãy cùng Crystal Bay tìm hiểu thêm về di tích độc đáo này và những câu chuyện thú vị gắn liền với nó.

Lăng Bà Vú Nha Trang ở đâu?

Lăng Bà Vú, còn được biết đến với tên gọi Lăng Nhũ Mẫu, tọa lạc tại khóm 3, tổ 9, phường Ninh Hiệp, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Công trình nằm trong không gian yên bình của vùng đất Ninh Hòa, trở thành một di tích mang nhiều giá trị lịch sử và văn hóa gắn với vùng đất Khánh Hòa.

Không chỉ có ý nghĩa về mặt lịch sử, lăng Bà Vú còn nổi bật bởi kiến trúc và nghệ thuật trang trí đặc sắc. Tại đây, nhiều yếu tố mỹ thuật cung đình kết hợp cùng phong cách dân gian đầu thế kỷ XIX được thể hiện khá rõ nét, tạo nên một công trình vừa trang nghiêm vừa giàu giá trị nghệ thuật, phản ánh dấu ấn văn hóa của thời kỳ đầu triều Nguyễn.

Sự tích hình thành Lăng Bà Vú

Theo truyền thuyết lưu truyền trong dân gian Ninh Hòa, vào thời kỳ chúa Nguyễn Ánh còn đang trong giai đoạn bôn ba và gặp nhiều khó khăn khi giao tranh với quân Tây Sơn, có lần ông bị truy đuổi gắt gao và rơi vào tình cảnh thiếu thốn cả lương thực lẫn lực lượng. Trong lúc nguy cấp, một người phụ nữ khá giả ở thôn Mỹ Hiệp đã động lòng thương, mang thức ăn giúp đỡ và chỉ đường để ông cùng đoàn tùy tùng trốn thoát vào phương Nam.

Nhiều năm sau, khi Nguyễn Ánh lên ngôi hoàng đế với niên hiệu Gia Long, ông vẫn luôn ghi nhớ ân tình năm xưa. Nhà vua sai người quay lại tìm để báo đáp, nhưng người phụ nữ ấy đã qua đời. Để tỏ lòng tri ân, vua sắc phong bà là Nhũ Mẫu và cho xây dựng một ngôi lăng tại thôn Mỹ Hiệp, huy động thợ giỏi từ triều đình Huế và thợ lành nghề tại Khánh Hòa cùng tham gia. Từ đó, công trình được người dân quen gọi là Lăng Bà Vú, nơi an nghỉ của người phụ nữ đã từng giúp chúa Nguyễn Ánh vượt qua lúc hoạn nạn.

Kiến trúc xây dựng độc đáo của Lăng Bà Vú có gì?

Lăng Bà Vú được xây dựng trên khu đất rộng khoảng 1.766 m2, trong đó khu lăng mộ chiếm diện tích khoảng 291 m2. Không gian di tích được bố trí hài hòa theo quan niệm phong thủy truyền thống: phía trước là khoảng sân rộng trồng hoa và cây cảnh, xa hơn là hồ nước hình chữ nhật – yếu tố “minh đường tụ thủy” tượng trưng cho sự hội tụ phúc lành.

Phía sau trước đây có hòn giả sơn đóng vai trò hậu chẩm, tạo thế tựa lưng cho khu lăng. Toàn bộ công trình quay về hướng Đông, hơi chếch về phía Bắc và được bao bọc bởi ba lớp tường thành gồm La Thành, Bửu Thành và Uynh Thành. Mỗi lớp tường đều được xây dựng kiên cố với cổng vào, mái thành và nhiều chi tiết trang trí tinh xảo như tượng lân, gờ chỉ hay các mảng phù điêu sinh động.

Công trình được xây dựng bằng loại vữa truyền thống thời Nguyễn – thường được người dân gọi là “bê tông cổ” hay vữa tam hợp, kết hợp từ cát, vôi hàu, bột giấy, mật mía và nhựa cây. Bên cạnh kết cấu bền vững, lăng còn nổi bật bởi hệ thống hoa văn trang trí phong phú với nhiều đề tài quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống như Nhị thập tứ hiếu, Bát tiên, tùng lộc, song phụng triều nghi hay các cảnh sơn thủy. 

Các họa tiết được bố trí hài hòa trên từng lớp tường thành, tạo nên bố cục đăng đối và giàu tính nghệ thuật. Nhờ sự kết hợp tinh tế giữa kiến trúc, mỹ thuật cung đình và nghệ thuật dân gian, Lăng Bà Vú trở thành một di tích độc đáo, phản ánh rõ nét dấu ấn văn hóa của thời kỳ đầu triều Nguyễn.

In dấu bản sắc văn hóa dân gian

Lăng Bà Vú được xây dựng trong khoảng hai năm và hoàn thành vào năm 1804 trên một gò đất cao giữa cánh đồng rộng, tạo nên không gian trang nghiêm và thoáng đãng. Công trình được bố trí hài hòa theo quan niệm phong thủy truyền thống, quay về hướng Đông Nam với hồ sen hình chữ nhật phía trước làm yếu tố minh đường. 

Toàn bộ lăng có kết cấu ba lớp thành xây bằng vôi, cát và gạch, tạo nên khuôn viên kiên cố và cân đối, trong đó cổng vào được trang trí hai linh thú đắp nổi, góp phần tăng thêm vẻ uy nghi cho di tích.

Điểm đặc sắc của Lăng Bà Vú nằm ở hệ thống hoa văn và phù điêu trang trí mang đậm dấu ấn mỹ thuật dân gian. Các bức tường được chạm khắc nhiều đề tài quen thuộc trong văn hóa Á Đông như Nhị thập tứ hiếu, Bát tiên, Trúc Lâm thất hiền, Ngư – Tiều – Canh – Mục cùng các biểu tượng của người quân tử như tùng, cúc, trúc, mai hay những hình ảnh quen thuộc trong tư tưởng Lão giáo. 

Tất cả đều được tạo hình tinh tế từ vôi, cát và màu khoáng, thể hiện tay nghề khéo léo của những nghệ nhân xưa. Nhờ giá trị kiến trúc và nghệ thuật đặc biệt, năm 1999 Lăng Bà Vú đã được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia, trở thành một dấu ấn văn hóa độc đáo của vùng đất Khánh Hòa.