Bắc Ninh có đặc sản gì?

Từ những món ăn dân dã thấm đượm hương vị đồng quê đến các sản phẩm thủ công tinh xảo, đặc sản Bắc Ninh là sự kết tinh của truyền thống lâu đời và sự khéo léo của người dân nơi đây.

Tinh hoa ẩm thực đất Quan họ

Nói đến đặc sản Bắc Ninh, không thể không nhắc đến những món ngon đã làm nên tên tuổi của vùng đất này:

Bánh phu thê Đình Bảng

Có lẽ không một đặc sản nào của Bắc Ninh lại nổi tiếng và mang nhiều ý nghĩa hơn bánh phu thê (hay còn gọi là bánh xu xê). Gắn liền với làng Đình Bảng (nay thuộc TP. Từ Sơn), chiếc bánh là cả một câu chuyện về lòng thủy chung. 

Chiếc bánh là một tuyệt tác của sự hòa quyện. Vỏ bánh làm từ gạo nếp cái hoa vàng thơm dẻo, được giã mịn, lọc lấy tinh bột rồi trộn với nước ép quả dành dành tạo nên một màu vàng óng tự nhiên, trong suốt, có thể nhìn thấu được phần nhân bên trong. Nhân bánh là sự kết hợp ngọt bùi của đỗ xanh xay nhuyễn, vị béo ngậy của những sợi dừa tươi và hương thơm thanh khiết của hạt sen.

Nem làng Bùi

Rời Đình Bảng, đến với làng Bùi, xã Ninh Xá, huyện Thuận Thành để thưởng thức một món ăn tuy dân dã nhưng vô cùng đặc sắc: nem Bùi. Khác với nem chua Thanh Hóa hay nem nắm Nam Định, nem Bùi không lên men mà ăn ngay sau khi làm.

Nguyên liệu chính của nem là thịt lợn. Người ta chọn phần thịt nạc thăn và bì lợn tươi ngon nhất. Thịt được luộc chín tới, thái chỉ thật mỏng. Bì lợn cũng được làm sạch, luộc và thái sợi. Linh hồn của món nem chính là "thính" – thứ gạo rang được xay thành bột mịn, thơm lừng. Thịt và bì sau khi thái sẽ được trộn đều với thính và một chút gia vị cho thật tơi và ngấm.

Bánh tẻ làng Chờ

Món quà quê bình dị này lại khiến bao người xao xuyến. Bánh được làm từ bột gạo tẻ ngon, gói trong lá dong xanh mướt theo hình dáng thuôn dài. Nhân bánh là sự kết hợp của thịt lợn vai, mộc nhĩ, hành khô băm nhỏ, xào chín đậm đà. Bánh tẻ nóng hổi, dẻo thơm, đậm đà hương vị đồng quê luôn là lựa chọn hấp dẫn cho du khách.

Bánh khúc làng Diềm

Một thức quà sáng quen thuộc của người dân Kinh Bắc. Bánh khúc có lớp vỏ ngoài làm từ bột nếp dẻo thơm, trộn với lá khúc non giã nhuyễn tạo nên màu xanh tự nhiên và hương thơm đặc trưng. Nhân bánh gồm đậu xanh đồ chín, thịt ba chỉ và hành phi, mang đến hương vị bùi béo, đậm đà khó quên.

Cháo cá Tích Nghi

Làng Tích Nghi có món cháo cá trứ danh. Món cháo này đặc biệt ở cách chế biến cá. Người ta thường dùng cá chép hoặc cá trắm to, chỉ lấy phần phi lê, thái miếng mỏng rồi tẩm ướp với gừng, nghệ, gia vị và đem rán vàng thơm.

Cháo được nấu từ gạo tẻ ngon, ninh nhừ cho sánh mịn. Khi ăn, người ta múc cháo ra bát, xếp những miếng cá rán vàng ươm lên trên, rắc thêm hành hoa, thì là, tiêu bắc và thưởng thức khi còn nóng hổi. Vị ngọt của cháo, thơm của cá, cay nồng của gừng, của tiêu quyện vào nhau, tạo nên một món ăn vừa bổ dưỡng vừa có tác dụng giải cảm, làm ấm lòng người trong những ngày đông giá lạnh.

Tương Đình Tổ

Một loại gia vị truyền thống không thể thiếu trong bữa ăn của nhiều gia đình Bắc Ninh. Tương Đình Tổ được làm từ đỗ tương, gạo nếp và muối theo phương pháp cổ truyền, có màu nâu vàng đẹp mắt, vị ngọt đậm đà, dùng để chấm rau, thịt luộc hay kho cá đều rất hấp dẫn.

Bò tơ hấp cuốn bánh tráng

Món ăn này tuy không phải là món truyền thống lâu đời nhất nhưng lại rất được ưa chuộng. Thịt bò tơ tươi ngon được hấp vừa chín tới, giữ nguyên vị ngọt tự nhiên, thái mỏng cuốn cùng bánh tráng, rau sống đa dạng và chấm với mắm nêm đậm đà.

Sản vật làng nghề - Nét đẹp văn hoá Bắc Ninh

Bên cạnh ẩm thực, Bắc Ninh còn tự hào với nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng, nơi sản sinh ra những đặc sản mang đậm giá trị văn hóa:

Tranh dân gian Đông Hồ

Làng Đông Hồ (huyện Thuận Thành) là quê hương của dòng tranh dân gian độc đáo, được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Điều làm nên sự khác biệt của tranh Đông Hồ chính là chất liệu hoàn toàn tự nhiên. Giấy in tranh là giấy điệp, được làm thủ công bằng cách quét một lớp hồ điệp (vỏ sò điệp nghiền mịn) lên giấy dó, tạo nên một bề mặt lấp lánh đặc trưng.

Màu sắc cũng được chế từ cây cỏ thiên nhiên: màu đen từ than lá tre, màu xanh từ lá chàm, màu vàng từ hoa hòe, màu đỏ từ gỗ vang... Với những chủ đề gần gũi như "Đám cưới chuột", "Chăn trâu thổi sáo", "Gà mẹ gà con", tranh Đông Hồ phản ánh chân thực, sinh động cuộc sống lao động và những ước mơ giản dị của người nông dân.

Dòng tranh độc đáo này đã trở thành một biểu tượng văn hóa của Việt Nam. Tranh Đông Hồ được in trên giấy dó từ những bản khắc gỗ, với màu sắc tự nhiên chiết xuất từ cây cỏ, mang đậm nét mộc mạc, gần gũi, phản ánh đời sống sinh hoạt và ước vọng của người dân.

Gốm Phù Lãng

Làng Phù Lãng (huyện Quế Võ) lại mang đến một đặc sản khác biệt: gốm sành. Khác với vẻ trắng sáng, tinh xảo của gốm Bát Tràng, gốm Phù Lãng mộc mạc, thô ráp với màu nâu cánh gián đặc trưng. Nét độc đáo của gốm Phù Lãng nằm ở chỗ nó giữ được cái hồn của đất.

Các sản phẩm như chum, vại, tiểu, chậu cảnh... đều toát lên vẻ đẹp khỏe khoắn, vững chãi. Ngày nay, các nghệ nhân còn sáng tạo ra nhiều sản phẩm gốm mỹ nghệ, tranh gốm, mang hơi thở đương đại nhưng vẫn không làm mất đi cốt cách truyền thống.

Dân ca quan họ

Không thể gọi là đặc sản theo nghĩa thông thường, nhưng Quan họ chính là "đặc sản tinh thần" quý giá nhất của Bắc Ninh. Đây không chỉ là những bài hát đối đáp giao duyên mà còn là một lối sống, một quy tắc ứng xử văn hóa tao nhã.

Các "liền anh" trong trang phục áo the, khăn xếp và các "liền chị" duyên dáng với áo mớ ba mớ bảy, nón quai thao, khăn mỏ quạ đã tạo nên một hình ảnh biểu tượng. "Chơi Quan họ" là một nghệ thuật, từ cách mời nước, mời trầu, đến cách ra câu, đối đáp đều thể hiện sự trân trọng, lịch thiệp.

Nghe Quan họ bên dòng sông Cầu, trong một ngôi nhà ba gian cổ kính vào đêm trăng sáng là một trải nghiệm văn hóa đỉnh cao mà bất cứ du khách nào cũng nên thử một lần.

Hành trình khám phá đặc sản Bắc Ninh là hành trình tìm về với những giá trị truyền thống, cảm nhận sự tinh tế trong từng món ăn, sự khéo léo trong từng sản phẩm thủ công. Mỗi một đặc sản đều kể một câu chuyện về văn hóa, về con người Kinh Bắc tài hoa, mến khách, góp phần làm phong phú thêm bản đồ ẩm thực và văn hóa Việt Nam. Chúc bạn có một chuyến đi đáng nhớ tại mảnh đất này.