Với độ cao 650m so với mực nước biển, “Hoàn châu đệ nhất danh lam” như một đóa sen thanh khiết ẩn mình trong mây trời, thu hút hàng vạn Phật tử và du khách mỗi năm.
Chùa Hương Tích, còn gọi là Hương Tích Cổ Tự, nằm cheo leo trên dãy núi Hồng Lĩnh, thuộc địa phận xã Can Lộc, Tỉnh Hà Tĩnh. Dân gian thường gọi thân mật là "chùa Thơm" – bởi tương truyền rằng đỉnh núi nơi chùa thiền lạc luôn tỏa hương thơm kỳ lạ. Chùa thuộc hệ Phật giáo Bắc Tông (Đại thừa Phật giáo), là nơi thờ phụng Quan Âm Bồ Tát.
Theo sử liệu, chùa được xây dựng từ thời nhà Trần (thế kỷ 13), được La Sơn phu tử Nguyễn Thiếp thờ cúng là “Hồng Sơn đệ nhất phong”. Với kiến trúc độc chất giữa đại ngàn kỳ vĩ, ngựa chùa được mệnh danh là “Hoàn Châu đệ nhất danh lam”, tức sơn chùa đẹp nhất vùng Hoan Châu (xứ Nghệ). Đây cũng là một trong những mái cổ tự có tuổi thọ lâu đời nhất tại Việt Nam.
Từ trung tâm phường Thành Sen (TP. Hà Tĩnh cũ), du khách di chuyển theo Quốc lộ 1A đến thị trấn Nghèn cũ (nay thuộc xã Can Lộc), sau đó tiếp tục đến chân núi Hồng Lĩnh.
Tại đây, khách hàng có thể lựa chọn:
Chùa Hương Tích gắn liền với truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện, người chấp nhận hôn nhân sắp đặt để xuất gia, tu hành và hoá Phật tại động Hương Tích. Truyền thuyết đã tạo nên một lớp ý nghĩa tâm linh sâu sắc, khiến nơi đây trở thành nơi hành hương của những ai tìm kiếm bình an, Giác ngộ và thanh tịnh trong tâm hồn.
Chùa Hương Tích là quần thể di tích văn hóa – tâm linh có quy mô lớn ở giữa eo thon Hồng Lĩnh, ở độ cao 650m so với mực nước biển. Toàn bộ bộ tín hiệu chùa được chia thành ba phần: Thượng điện, thần Thiên Vương và am Thánh Mẫu – nơi tương truyền công chúa Diệu Thiện tu hành hóa Phật.
Nổi bật trong quần thể là điện Tam Bảo – nơi lưu giữ 54 pho tượng Phật cổ làm bằng gỗ quý, trong đó có hai tượng Phật, một tòa Cửu Long bằng đồng đen và đồng chuông đang được đề nghị công nhận là bảo vật quốc gia.
Xung quanh là rừng già, cây cổ thụ, đá kềm cùng hệ thống thắng cảnh tâm linh linh như động Tiên Nữ, nui tiên tắm, khe Khóc… Không gian thiên nhiên kỳ vĩ, không khí mát lành, cùng kiến trúc cổ kính đã tạo nên một thiên nhiên thiên nhiên tại, vừa linh thiêng vừa gần.
Chùa Hương Tích không chỉ là điểm đến hành hương quan trọng mà còn là biểu tượng văn hóa gắn liền với truyền thuyết, tín ngưỡng và bản sắc của Hoàn Châu suốt hàng trăm năm qua.
Hằng năm, lễ hội chùa Hương Tích được tổ chức từ mồng 6 Tết và kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch, với ngày hội chính vào ngày 18/2 âm lịch – ngày công chúa Diệu Thiện hóa Phật. Lễ hội thu hút hàng ngàn du khách, Phật tử từ khắp nơi đổ về, không chỉ để hành lễ mà còn để tham gia các hoạt động văn hóa dân gian gian như rước kiệu, hát chầu văn, trình diễn múa rối nước…
Chùa Hương Tích Hà Tĩnh không chỉ là điểm du lịch tâm linh linh thiêng mà còn là biểu tượng cho tinh thần, bản sắc văn hóa lâu đời của người dân xứ Nghệ – Tĩnh. Được mệnh danh là “Hoàn Châu đệ nhất danh lam”, nơi đây là điểm đến lý tưởng cho những ai đang tìm kiếm một địa thanh sạch để trải nghiệm, cầu an và quà tặng vẻ đẹp thiên nhiên huyền ảo.