Lễ hội Cầu Ngư đầu năm: Nét đẹp văn hóa tâm linh đặc sắc của vùng biển Khánh Hòa

Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc với phần lễ trang nghiêm, Lễ hội Cầu Ngư còn hấp dẫn du khách bởi không khí rộn ràng của phần hội với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật dân gian, trò chơi truyền thống đậm chất làng biển. Đây chính là dịp để du khách hiểu hơn về đời sống tinh thần, niềm tin và bản sắc văn hóa của ngư dân miền biển Nam Trung Bộ. Cùng Crystal Bay khám phá và cảm nhận trọn vẹn những giá trị văn hóa đặc sắc này trong hành trình du lịch Khánh Hòa.

Lễ hội Cầu Ngư diễn ra vào thời gian nào?

Khánh Hòa là một trong những địa phương còn lưu giữ đậm nét Lễ hội Cầu Ngư – lễ hội văn hóa tâm linh tiêu biểu của cư dân vùng biển Nam Trung Bộ. Hằng năm, vào khoảng đầu tháng 2 đến tháng 3 âm lịch, không khí lễ hội lại rộn ràng tại các làng chài ven biển trên địa bàn tỉnh. Lễ hội thường kéo dài 3 ngày 3 đêm, diễn ra đồng thời trong làng và ngoài khơi, vừa trang nghiêm trong nghi lễ, vừa sôi nổi với các hoạt động cộng đồng.

Trung tâm của lễ hội là Lăng Ông Nam Hải – nơi thờ Ông Nam Hải, cách gọi kính trọng dành cho cá voi. Tín ngưỡng này bắt nguồn từ niềm tin dân gian rằng cá voi là vị thần hộ mệnh của ngư dân, thường cứu giúp người gặp nạn giữa biển khơi. Từ tục mai táng và thờ phụng cá voi trôi dạt vào bờ, người dân dần hình thành nghi lễ tế Ông với mong ước ra khơi bình an, mưa thuận gió hòa, mùa biển bội thu. Trải qua nhiều thế hệ, Lễ hội Cầu Ngư không chỉ là sinh hoạt tín ngưỡng mà còn trở thành di sản văn hóa dân gian đặc sắc, phản ánh sâu sắc đời sống tinh thần của người dân biển Khánh Hòa.

Các nghi thức tiêu biểu trong Lễ hội Cầu Ngư Khánh Hòa

Lễ Rước Sắc – Nghi thức mở đầu trang nghiêm

Lễ Rước Sắc diễn ra vào buổi sáng ngày đầu tiên, được xem là nghi thức khởi đầu quan trọng của toàn bộ lễ hội. Phần lễ do các bô lão có uy tín trong làng chủ trì, bao gồm ba bước chính: Thỉnh Sắc, Rước Sắc và Khai Sắc. Trước hết, các bô lão thực hiện nghi lễ Thỉnh Sắc tại nhà Tiền Hiền để cung thỉnh Ông Nam Hải. Tiếp đó là nghi thức Rước Sắc với đoàn rước trang trọng, quy tụ đông đảo người dân, đưa linh vị Ông về Lăng Ông. Khi nghi lễ Khai Sắc được cử hành, cũng là lúc lễ hội Cầu Ngư chính thức bắt đầu, mở ra những ngày sinh hoạt tín ngưỡng thiêng liêng và rộn ràng của làng biển.

Lễ Nghinh Ông 

Là một trong những nghi thức quan trọng và giàu tính biểu tượng nhất của lễ hội Cầu Ngư tại Nha Trang. Nghi lễ thường diễn ra vào sáng sớm, thời điểm thủy triều dâng cao, thể hiện hành trình cung rước hồn Ông Nam Hải từ biển về Lăng thờ trong làng. Đoàn nghi lễ gồm ba chiếc ghe truyền thống căng buồm ra khơi, hòa trong tiếng trống chiêng rộn ràng, tạo nên không khí linh thiêng nhưng vẫn đầy sinh khí. Sau khoảng hai giờ cử hành, đoàn ghe trở về bờ, đưa hồn Ông nhập điện. 

Hò bá trạo

Hò bá trạo là loại hình sinh hoạt dân gian đặc sắc, gắn liền với lễ hội Cầu Ngư ở các tỉnh Nam Trung Bộ và đặc biệt được gìn giữ tại Khánh Hòa. Đây là hình thức trình diễn tổng hợp giữa hát, múa và diễn xướng, thường do đội hình 15–19 thanh niên đảm nhiệm. Những câu hò vang lên vừa mạnh mẽ, vừa mộc mạc, tái hiện sinh động đời sống lao động của ngư dân, ca ngợi tinh thần đoàn kết và khát vọng vươn khơi. 

Lễ Tỉnh Sanh – Nghi thức thỉnh phép trước khi hiến tế

Lễ Tỉnh Sanh được cử hành song song với lễ Nghinh Ông, trong thời điểm các bô lão ra khơi cung rước hồn Ông Nam Hải. Tại Lăng, nghi lễ Tỉnh Sanh được tiến hành nhằm xin phép các vị nhiên thần, thiên thần cho phép thực hiện nghi thức hiến tế. Vật phẩm sử dụng trong lễ là heo sống nguyên con, thể hiện sự thành kính và nghiêm cẩn của người dân làng biển trước thần linh, đồng thời cầu mong mọi nghi lễ diễn ra suôn sẻ, trọn vẹn.

Lễ Tế Chánh – Nghi lễ trung tâm linh thiêng nhất

Lễ Tế Chánh được xem là phần nghi lễ quan trọng và trang nghiêm bậc nhất của lễ hội Cầu Ngư. Nghi thức này diễn ra sau khi đội hò bá trạo hoàn tất phần múa lễ trước điện thờ Ông Nam Hải, thường kéo dài từ khoảng 10 giờ sáng đến gần giờ Ngọ. Người dân địa phương đặc biệt coi trọng lễ Tế Chánh, bởi họ tin rằng sự chỉn chu, long trọng trong nghi lễ sẽ thể hiện trọn vẹn lòng thành, từ đó nhận được sự che chở, phù hộ của Ông cho những chuyến ra khơi bình an và mùa biển thuận lợi.

Thứ Lễ và Tôn Vương

Trong lễ hội Cầu Ngư tại Khánh Hòa, Thứ Lễ không diễn ra hằng năm mà thường được tổ chức định kỳ 2–3 năm một lần. Đây là phần hát cúng mang tính phục vụ cộng đồng, do các đoàn hát bội đảm nhiệm, với nội dung ca ngợi niềm vui được mùa, bày tỏ lòng tri ân của người dân đối với Ông Nam Hải. Nếu Lễ Rước Sắc mở đầu cho chuỗi nghi thức, thì Tôn Vương chính là phần kết thúc lễ hội. Những làn điệu hát bội vang lên khép lại không khí lễ hội bằng thông điệp về lao động, cuộc sống và ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống no ấm của cư dân vùng biển.