Ghé thăm Thành cổ Diên Khánh – Công trình cổ kính giữa miền đất Nha Trang

Không chỉ là chứng nhân của nhiều giai đoạn lịch sử, Thành cổ Diên Khánh ngày nay còn thu hút đông đảo du khách và người dân địa phương đến tham quan, chụp ảnh và tìm hiểu về quá khứ của vùng đất này. Cùng Crystal Bay khám phá thêm những điều đặc biệt về công trình lịch sử nổi tiếng của Khánh Hòa.

Thành cổ Diên Khánh ở đâu?

• Địa chỉ: Đường Lý Tự Trọng, khóm Đông Môn, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa.

Nằm cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 10 km về phía Tây, Thành cổ Diên Khánh tọa lạc tại khóm Đông Môn, huyện Diên Khánh, trên trục đường Lý Tự Trọng và ngay gần Quốc lộ 1. Với vị trí thuận tiện, di tích lịch sử này trở thành điểm tham quan thú vị cho du khách khi muốn khám phá thêm những dấu ấn văn hóa – lịch sử của vùng đất Khánh Hòa.

Cùng với Kinh thành Huế, Thành cổ Diên Khánh là một trong số ít tòa thành cổ ở Việt Nam vẫn còn giữ được khá nguyên vẹn cấu trúc ban đầu. Trải qua nhiều biến động của lịch sử, công trình từng giữ vai trò chiến lược quan trọng tại khu vực Nam Trung Bộ, đồng thời là chứng nhân của nhiều sự kiện đáng nhớ.

Cách di chuyển đến Thành cổ Diên Khánh

Từ trung tâm thành phố Nha Trang, du khách có thể đi theo tuyến đường 23/10 hướng về thị trấn Diên Khánh. Khi đến khu vực trung tâm, rẽ phải vào đường Lý Tự Trọng, tiếp tục di chuyển khoảng 500m là sẽ đến cổng Đông của Thành cổ Diên Khánh. Quãng đường chỉ khoảng 10km nên rất thuận tiện để di chuyển bằng xe máy, ô tô hoặc taxi.

Sau khi tham quan thành cổ, du khách có thể kết hợp khám phá thêm nhiều địa điểm nổi tiếng của huyện Diên Khánh như cây dầu đôi, miếu thờ tướng Trịnh Phong, đền thờ Trần Quý Cáp, Văn Miếu Diên Khánh, nhà thờ Hà Dừa hay suối Tiên chảy từ Hòn Bà.

Lịch sử hình thành Thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh được xây dựng vào năm 1793 dưới thời chúa Nguyễn Phúc Ánh. Sau khi lực lượng Tây Sơn suy yếu, Nguyễn Ánh cùng các tướng Võ Tánh và Nguyễn Văn Trương cho xây dựng nơi đây thành một căn cứ quân sự quan trọng. Công trình do Hoàng tử Cảnh trực tiếp giám sát, huy động hơn 3.000 nhân công và hoàn thành chỉ trong hơn một tháng.

Sau khi hoàn thành, thành được giao cho Hoàng tử Cảnh cùng Bá Đa Lộc trấn giữ. Bên trong từng có nhiều công trình như hoàng cung, các dinh quan và hệ thống kho tàng, nhà lao kiên cố. Trải qua nhiều biến động lịch sử, nơi đây từng là căn cứ của nghĩa quân Cần Vương chống Pháp và ngày nay trở thành di tích văn hóa – lịch sử tiêu biểu của Khánh Hòa.

Kiến trúc Vauban đặc trưng của Thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh được xây dựng trên một khu đất cao có địa thế tự nhiên nhô lên, trông giống như lưng rùa – hình ảnh tượng trưng cho sự bền vững và trường tồn. Bao quanh thành là hệ thống hào nước sâu cùng các lối lên xuống được bố trí hợp lý, tạo nên cấu trúc phòng thủ vững chắc.

Một điểm nổi bật trong kiến trúc của thành là các góc thành được thiết kế nhô ra ngoài, giúp mở rộng tầm quan sát và thuận lợi cho việc phòng thủ. Tại mỗi góc đều có khu vực đặt pháo với ụ đất cao khoảng 2m, được gọi là pháo đài góc – đặc trưng của kiến trúc quân sự Vauban. Trên thành còn trồng tre và cây gai nhằm gia cố công trình và tạo thêm lớp phòng vệ tự nhiên.

Bên ngoài thành là hệ thống hào sâu từ khoảng 3 đến 5m, luôn có nước và được bố trí nhiều chướng ngại vật để tăng khả năng phòng thủ. Phía ngoài hào còn có đường hào ngoại, và để vào bên trong thành, người xưa phải đi qua những cây cầu bắc ngang hào nước – một thiết kế phòng thủ chặt chẽ của tòa thành cổ.

Kích thước và quy mô của Thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh có diện tích khoảng 36.000 m², được xây dựng theo kiểu kiến trúc quân sự Vauban phổ biến ở châu Âu vào thế kỷ XVIII. Tường thành có dạng lục giác không đều với chu vi gần 2.700 m, các góc thành được thiết kế nhô ra để mở rộng tầm quan sát và tăng khả năng phòng thủ.

Các cổng thành được xây bằng gạch nung và vôi vữa, có vòm cuốn ở giữa tạo lối đi vào bên trong. Phía trên mỗi cổng là lầu tứ giác với mái cong lợp ngói âm dương, vừa mang giá trị kiến trúc vừa đóng vai trò quan sát. Tường thành chủ yếu được đắp bằng đất, mặt ngoài gần như dựng đứng, mặt trong thoai thoải tạo lối di chuyển dọc theo thành. Trải qua thời gian, một số đoạn tường không còn liền mạch như trước, nhưng tổng chiều dài tường thành hiện vẫn còn khoảng 1.656 m, cao khoảng 3 m và rộng khoảng 5 m.

Quá trình phục dựng và phát triển du lịch tại Thành cổ Diên Khánh

Trải qua hơn 200 năm tồn tại, Thành cổ Diên Khánh đã chứng kiến nhiều biến động của lịch sử. Nhằm bảo tồn giá trị văn hóa và kiến trúc của di tích, ngày 16/11/1988, Bộ Văn hóa đã chính thức xếp hạng nơi đây là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia.

Dù một số đoạn tường thành và hào nước đã bị ảnh hưởng bởi thời gian, công trình vẫn được quan tâm trùng tu và bảo tồn qua nhiều giai đoạn. Năm 2003, bốn cổng thành được sửa chữa, gia cố các vị trí xuống cấp; đến năm 2010, tỉnh Khánh Hòa tiếp tục triển khai các hạng mục bảo tồn và chỉnh trang khu vực xung quanh. Từ cuối năm 2014, nơi đây được quy hoạch thành không gian đi bộ và tham quan, góp phần phục hồi giá trị lịch sử đồng thời phát triển du lịch địa phương.