Khám phá Bảo tàng Y học Cổ truyền Việt Nam: Hành trình về miền ký ức của y học dân tộc

Bước chân vào Fito, du khách như lạc vào một thế giới khác, tách biệt hoàn toàn với phố thị ồn ào. Bài viết này sẽ là một tấm bản đồ chi tiết, dẫn bạn qua từng không gian, từng hiện vật, để cảm nhận vẻ đẹp và giá trị của kho tàng độcđộ này.

Thông tin chung về Bảo tàng Y học Cổ truyền Việt Nam

• Địa chỉ: 41 Hoàng Dư Khương, Phường 12, Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh. 
• Thời gian hoạt động: Từ thứ Hai đến Chủ nhật, 8h30 - 17h. 
• Giá vé: 30.000 VNĐ/ người lớn. 

Lịch sử hình thành Bảo tàng Y học Cổ truyền Việt Nam 

Đằng sau sự ra đời của công trình kiến trúc đồ họa này là câu chuyện về lòng đam mê của ông Lê Khắc Tâm, một người đã dành cả cuộc đời gắn bó với ngành dược phẩm. 

Ngay từ khi còn trẻ, với tình yêu nghề và lòng nhiệt huyết, ông Tâm đã nhận ra rằng y học cổ truyền không đơn thuần là nghề chữa bệnh cứu người. Ẩn sâu trong từng vị thuốc, từng phương pháp trị liệu là cả một kho tàng văn hóa vô giá, là bạch lý sống, là tinh hoa được cha ông đúc kết qua hàng ngàn năm.

Chính từ nhận thức sâu sắc đó, ông đã ấp ủ một ước mơ lớn: xây dựng một bảo tàng để lưu giữ, tôn vinh và lan tỏa những giá trị giá trị của y học dân tộc. Ước mơ ấy không chỉ là một ý tưởng thoáng qua, mà là một hành trình bền bỉ kéo dài nhiều năm trời, với việc rong ruổi khắp mọi miền đất nước để tầm từng hiện vật, dù là nhỏ nhất. 

Công trình được khởi động xây dựng vào năm 2003 và chính thức mở cửa đón khách tham quan vào năm 2007, biến tâm huyết của một đời người thành một di sản văn hóa quý giá cho thế hệ mai sau.

Lối kiến trúc Bảo tàng Y học Cổ truyền Việt Nam 

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, Fito đã gây ấn tượng mạnh mẽ bởi vẻ ngoài cổ kính, đậm chất kiến trúc truyền thống Việt Nam. Hình ảnh hai bụi tre xanh rì được trồng ngay trước cửa như một lời chào đón bình dị, mẹo nhắc về hình ảnh làng quê Bắc Bộ thân thương. Bước qua tầng cửa gỗ, du khách sẽ phong trào trước một không gian nội thất hoàn toàn bằng gỗ, uy béo mà ấm cúng.

Tòa nhà 6 tầng lầu với 18 phòng tham quan trên tổng diện tích gần 600m được xây dựng bằng công nghệ nhân tài trong suốt 3 năm. Từ cây cột, chiếc nhẫn, tay vịn cầu thang cho đến cả cabin thang máy đều được ốp gỗ và thần vân hoa văn tinh.

Những ngôi nhà gỗ xưa được vận chuyển trực tiếp từ đồng bằng Bắc Bộ vào, mang theo cả tâm hồn của kiến trúc dân gian. Không gian càng thêm phần hoài cổ với những bức tranh giả sơn sơn thếp vàng, tip nhớ về một thời vàng son của lịch sử.

Điều đặc biệt nhất có lẽ là mùi hương. Một mùi hương thảo mộc dịu dàng, thanh khiết lan tỏa khắp không gian, len kiệt vào từng giác quan, tạo tâm hồn người thưởng phòng trưng bày trở nên thư thái, bình an. Lối kiến trúc của Fito không chỉ để trưng bày, nó còn là một phần của câu chuyện, dẫn dắt cảm xúc và đưa du khách thực sự hòa mình vào hành trình khám phá.

Khám phá Bảo tàng Y học cổ truyền có gì?

Trải nghiệm tại Fito được thiết kế một cách khoa học và hấp dẫn. Du khách sẽ bắt đầu hành trình bằng việc xem một bộ phim tài liệu dài 15 phút mang tên "Kinh nghiệm thế kỷ phục vụ sức khỏe". Bộ phim là một lát cắt tổng quan, giới thiệu về lịch sử hình thành và phát triển của nền y dược Việt Nam, giúp người xem có một cái nhìn nền tảng trước khi đi sâu vào từng chủ đề.

Sau đó, hành trình tham quan sẽ bắt đầu từ tầng 4 và đi ngược xuống tầng 1, mỗi tầng là một câu chuyện, một không gian với những chủ đề riêng biệt. 

Không gian thờ

Trái tim của bảo tàng, nơi thể hiện sự tôn kính sâu sắc đối với các bậc tiền nhân, chính là không gian thờ tự. Bàn thờ hai vị Y tổ của nền y học Việt Nam là Thiền sư Tuệ Tĩnh và Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác được đặt ở vị trí trang trọng nhất. Bàn thờ được thiết kế uy nghiêm với các bức hoành phi, câu đối bằng gỗ sơn son thếp vàng, tựa như bàn thờ tổ tiên trong các gia đình khá giả xưa.

Bên cạnh đó, bảo tàng còn dành một không gian trang trọng để trưng bày 15 bức tranh chân dung của 15 vị danh y tiêu biểu từ thế kỷ XIII đến XIX. Đặc biệt, tác phẩm “Việt Nam Bách gia y” được chạm khắc công phu trên gỗ, vinh danh tên tuổi của 100 vị danh y đã có công đóng góp to lớn cho y học cổ truyền nước nhà.

Kho báu tri thức và những hiện vật cổ

Đối với những ai muốn nghiên cứu sâu, Fito là một kho tàng tri thức đồ sộ với hơn 100.000 trang sách Hán - Nôm về y dược. Trong đó có nhiều cuốn sách vô cùng quý hiếm, nổi bật là bộ "Y Tông tâm lĩnh" hay bộ "Nam dược thần hiệu" của Hải Thượng Lãn Ông (gồm 28 tập, 66 quyển), được coi là bộ bách khoa toàn thư đầu tiên của y học cổ truyền Việt Nam.

Giá trị của bảo tàng còn nằm ở bộ sưu tập hơn 3.000 hiện vật quý hiếm, có niên đại từ thời đồ đá cho đến ngày nay. Du khách sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng những dụng cụ y học sơ khai từ thời tiền sử, và đặc biệt là bộ sưu tập dao cầu, thuyền tán dùng để cắt, tán thuốc có tuổi đời lên đến 2.500 năm.

Tái hiện không gian chữa bệnh của người xưa

Fito không chỉ trưng bày hiện vật tĩnh mà còn tái hiện lại những không gian sống động, giúp người xem hình dung rõ nét về các hoạt động của y học xưa. Mô hình "Ngôi nhà thuốc nam" và đặc biệt là việc phục dựng chi tiết tiệm thuốc bắc Lục Hòa Đường (Chợ Lớn) từ thế kỷ XIX đưa du khách trở về với không khí buôn bán tấp nập của phố thuốc ngày trước.

Ấn tượng nhất có lẽ là không gian "Thái Y Viện". Căn phòng được trang trí theo phong cách cung đình lộng lẫy, tái hiện nơi chăm sóc sức khỏe cho vua chúa và hoàng tộc. Các bức tranh sơn son thếp vàng mô tả cảnh hái thuốc, bào chế, bắt mạch cho vua quan, đặc biệt là bức tranh miêu tả cảnh Hải Thượng Lãn Ông chữa bệnh cho chúa Trịnh Sâm.

Cũng trong không gian này, du khách sẽ phải trầm trước bức tranh khảm xà cừ mô tả "Y học cổ truyền trong cuộc sống cộng đồng người Việt". Tác phẩm nghệ thuật này đã được ghi vào sách Kỷ lục Guinness Việt Nam, khắc họa sinh động các địa danh nổi tiếng gắn liền với y học và văn hóa như phố thuốc tây, chợ Bến Thành, kinh thành Huế và Hồ Gươm.

Bộ sưu tập dụng cụ học và nghệ thuật ngâm rượu

Tầng 2 và 3 là nơi trưng bày một cách hệ thống bộ sưu tập dụng cụ tế bào nguy hiểm bằng đá của người Việt cổ, những bộ sừng bằng đồng thời Pháp thuộc, cho đến các loại cân (cân ta, cân cân, cân tiểu ly), cộng gỗ bào, triện gỗ trong hóa đơn... Ngoài ra, bộ sưu tập siêu sắc dược được tổng hợp từ mọi miền đất nước cũng cho thấy đa dạng trong văn hóa vật chất của người Việt.

Một không gian độc khác là một phòng chứa rượu thuốc. Ngâm rượu thuốc là một phương pháp bào chế lâu đời, với quan niệm rằng rượu bổ sung có công hiệu hoạt huyết, điều chỉnh âm dương. Tại đây, du khách sẽ được tìm hiểu về nghệ thuật ngâm rượu "hạ thổ" (chôn bình rượu xuống đất) và ngưỡng những thứ rượu bằng gốm sứ tuyệt đẹp, tiêu biểu là chóe Gốm Hoa mai.

Fito Museum không chỉ là một điểm tham quan, nó là một hành trình của các giác quan, một không gian văn hóa sâu lắng, một minh chứng cho thấy y học và văn hóa Việt Nam luôn hòa quyện, song hành cùng nhau. Nếu có dịp, hãy một lần ghé thăm "viên ngọc quý" này để tự mình cảm nhận và khám phá những câu chuyện thú vị ẩn sau từng vật.