Nơi đây gắn liền với một sự kiện có ý nghĩa vô cùng trọng đại: ngày người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành bắt đầu hành trình ra đi tìm đường cứu nước, mở ra một chương mới cho lịch sử dân tộc.
Lịch sử của Bến Nhà Rồng bắt đầu từ năm 1863, khi công trình này được thực dân Pháp xây dựng để làm trụ sở cho hãng vận tải Messageries Impériales, một thương cảng sầm uất bậc nhất Sài Gòn thời bấy giờ.
Công trình được thiết kế theo lối kiến trúc phương Tây, tuy nhiên, trên phần nóc nhà lại được trang trí bằng một mô típ đậm chất Á Đông: hình ảnh "lưỡng long chầu nguyệt" (hai con rồng cùng hướng về mặt trăng). Chính chi tiết kiến trúc độc đáo này đã khiến người dân địa phương quen gọi tòa nhà là "Nhà Rồng" và bến cảng nơi đây cũng mang tên Bến Nhà Rồng từ đó.
Sau khi chiến tranh kết thúc, công trình được tu sửa, tôn tạo và chuyển đổi công năng để trở thành một khu lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngày nay, Bến Nhà Rồng đã chính thức trở thành một chi nhánh quan trọng trong hệ thống các Bảo tàng và di tích lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh trên cả nước, là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ.
Ý nghĩa lịch sử to lớn nhất của Bến Nhà Rồng gắn liền với ngày 5 tháng 6 năm 1911. Tại chính bến cảng này, người thanh niên Nguyễn Tất Thành (khi ấy lấy tên là Văn Ba) đã lên con tàu Amiral Latouche-Tréville, bắt đầu cuộc hành trình 30 năm bôn ba khắp năm châu bốn bể. Với lòng yêu nước nồng nàn và một khát vọng cháy bỏng, Người đã quyết tâm ra đi để tìm ra con đường đúng đắn nhằm giải phóng dân tộc khỏi ách đô hộ của thực dân.

Sự kiện này là một mốc son chói lọi, đánh dấu bước ngoặt trong cuộc đời cách mạng của Hồ Chí Minh và cũng là khởi đầu cho cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam sau này. Chính vì lẽ đó, Bến Nhà Rồng không chỉ là một bến cảng đơn thuần mà đã trở thành một biểu tượng của lòng yêu nước, của ý chí và khát vọng tự do.
Ngày nay, Bến Nhà Rồng là một quần thể di tích khang trang, bao gồm khu vực Bảo tàng Hồ Chí Minh, tượng đài Bác, khuôn viên cây xanh và bến cảng. Trải qua nhiều lần tu sửa, kiến trúc Nhà Rồng vẫn giữ được những nét đặc trưng xưa, là nơi lưu giữ và trưng bày hàng ngàn tư liệu, hiện vật quý giá.
Bảo tàng có cấu trúc gồm một tầng trệt và hai tầng lầu, với tổng diện tích trưng bày hơn 1.500m². Dựa trên các chủ đề được giới thiệu tại bảo tàng, khách tham quan có thể khám phá một cách hệ thống về cuộc đời và sự nghiệp của Bác:

Bên cạnh không gian trưng bày trong nhà, khuôn viên ngoài trời với tượng đài Bác Hồ và các em thiếu nhi, cùng đài phun nước và tầm nhìn hướng ra sông Sài Gòn tạo nên một không gian thoáng đãng, trang nghiêm để du khách trong và ngoài nước đến tham quan, tưởng niệm và học tập về tấm gương yêu nước vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Bến Nhà Rồng mãi mãi là một di sản quý báu, một biểu tượng sáng ngời của tinh thần yêu nước và là điểm đến không thể bỏ qua trên hành trình tìm hiểu về lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.